ئه‌و خاتوونه‌ی به‌ پیتی تیشک شێعری ده‌گوت

 

رفت آن سوار، کولی! با خود تو را نبرده‌       شب مانده‌ است و با شب تاریکی فشرده‌

 

کولی! کنار آتش، رقص شبانه‌ات کو؟          شادی چرا رمیده‌؟ آتش چرا فسرده؟

 

خاموش مانده‌ اینک  خاموش تا همیشه‌      ‌ چشم سیاهچادر، با این چراغ مرده‌

 

رفت آن که‌ پیش پایش  دریا ستاره‌ کردی    دستان مهربانش یک قطره‌ ناسترده‌

 

می‌رفت و گرد راهش، از دود آه، تیره‌         نیلوفرانه‌ در باد   پیچیده‌، تاب خورده‌

 

سودای همرهی را   گیسو به‌ باد دادی        رفت آن سوار و باخود   یک تار مو نبرده‌

چیرۆکی شێعری سیمینی بێهبه‌هانی گرێ‌دراوی چیرۆکی غه‌زه‌ل له‌ ئه‌ده‌بی فارسی‌دایه‌‌. غه‌زه‌ل هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ت‌دا قالبێکی خۆراپسکێن و سه‌ربه‌خۆیی‌خواز بوو. غه‌زه‌ل له‌ هه‌ناوی قه‌سیده‌وه‌ سه‌ری‌هه‌ڵدا. واته‌ سه‌ره‌تا به‌شێک له‌ پێکهاته‌ی قه‌سیده‌ بوو به‌ناوی "ته‌غه‌ززول". به‌ڵام پێداویستییه‌کانی ته‌غه‌ززول زۆرجار له‌گه‌ڵ پێداویستییه‌کانی قه‌سیده‌ جوداوازی ده‌بوو و مه‌نتیقه‌کانیان وێکیان هه‌ڵنه‌ده‌کرد. هه‌ر بۆیه‌ ته‌غه‌ززول به ‌یه‌کجاری ماڵه‌ خۆی له‌ قه‌سیده‌ کرد و ژیانێکی سه‌ربه‌خۆی ده‌ست پێ‌کرد و ناوی بوو به‌ غه‌زه‌ل. غه‌زه‌لی فارسی به‌درێژایی چه‌ندین سه‌ده‌ له‌ شه‌به‌نگێکی ڕه‌نگامه‌دا به‌خۆی‌ داهات و ڕه‌نگی ‌گۆڕی. غه‌زه‌لی ئه‌ویندارانه‌ی سه‌عدی بارگه‌ی بۆ لای هه‌واری غه‌زه‌لی عارفانه‌ی مه‌ولانا تێک نا و له‌وێشه‌وه‌ له‌ زمانی توێژ توێژی حافزدا سه‌نتێزیکی هونه‌رمه‌ندانه‌ی به‌رهه‌م هێنا و به‌رزاییه‌کی ده‌ست‌پێ‌ڕانه‌گه‌یشتووی بۆخۆی مسۆگه‌ر کرد.

 

دکتۆر شه‌فیعی که‌دکه‌نی ده‌ڵێ شاعیران به‌ دوو شێوه‌ ناوی خۆیان له‌ مێژووی ئه‌ده‌ب‌دا هه‌رماو ده‌که‌ن؛ یا ده‌فری قالب و داڕشتێکی به‌رده‌ست به‌ که‌شێکی مانایی و ناواخنێکی تازه‌وه‌ ته‌ژی ده‌که‌ن ـ وه‌ک مه‌له‌کوششوعه‌رای به‌هار ـ یا هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ دارشتێکی تازه‌ ڕۆ ده‌نێن ـ وه‌ک نیماـ

که‌دکه‌نی ئه‌وه‌ش ده‌ڵێ له‌ مێژووی ئه‌ده‌بی گه‌لان‌دا ده‌ره‌تانی سه‌رهه‌ڵدانی که‌سانی له‌گوێن نیما له‌چاو که‌سانی وه‌ک به‌هار زۆر که‌متره‌. ڕه‌نگه‌‌ ده‌ره‌تانێکی سێهه‌میش له‌گۆڕێ‌دا بێ‌. ده‌ره‌تانێک که‌‌ له‌ مه‌ودای نێوان ئه‌و دوو ده‌ره‌تانانه‌دا جێگیر ده‌بێ. ئه‌م ده‌ره‌تانه‌ هی ئه‌و ئه‌دیبانه‌یه‌ وا فۆرم هه‌ڵده‌شێلن و چاوی مانابین هه‌ڵده‌پشێون بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن خێوه‌تی سه‌ربه‌خۆی خۆیان له‌ به‌رزاییه‌ بژوێنه‌کانی ئه‌ده‌ب‌دا هه‌ڵبده‌ن. سیمین له‌و تاقمه‌ ئه‌دیبانه‌ بوو.

 

ئه‌لف. له‌باری فۆرمه‌وه‌، سیمین به‌ ڕاگرتنی قالبی غه‌زه‌ل،‌ کێشه‌ باوه‌ عه‌رووزییه‌کانی، تاقیکارانه‌ تراش ده‌دا و سواغ ده‌دا، ڕێکی ده‌کوشین و لێکی ده‌ڕه‌واندنه‌وه‌ هه‌تا به‌ره‌ به‌ره‌ گوێچکه‌ی ئاشنا به‌ مۆسیقای خاتوونی شاعیر، له‌ دایک بوونی ڕیتم و ئاوازێکی نوێی به‌دی ده‌کرد. خاتوون دوای ئازارێکی شیرن ئاوازێکی شۆخی ده‌بوو:

آیا کدامین آبی  در من ز نو خواهد زاد     آیا کدامین روشن  بر جان جلا خواهد داد

 

آیا کدامین الماس  در من روان خواهد شد     رودی هزارش غوغا،  شعری هزارش فریاد

ڕه‌وت و ڕیتمی کێشه‌ عه‌رووزییه‌ ئاشناکان له‌ سه‌ره‌تای میسراعه‌وه‌ هه‌تا دوایی‌ی میسراعه‌که‌ ده‌تخلیسکێنن. به‌ڵام ئه‌و کێشانه‌ی سیمین ده‌کاری کردوون، هه‌نگاوی به‌پارێزت پێ هه‌ڵده‌هێننه‌وه‌. کێشه‌ باوه‌کان وه‌کوو لێژاییه‌کی به‌فرگرتوو وان که‌ به‌ ڕه‌وانی هه‌تا خوارێ هه‌ڵتده‌خلیسکێنن؛ به‌ڵام کێشی شێعره‌کانی بێهبه‌هانی وه‌کوو ئه‌و به‌ردانه‌ن که‌ بۆ په‌ڕینه‌وه‌ له‌ چۆمێک داندراون؛ لاقت له‌سه‌ر هه‌ر به‌ردێک داده‌نێی ده‌بێ کورته‌ وچانێک بده‌ی. ئه‌و شێوه‌ کێشه‌، دوو کارکردی هه‌یه‌:

 

یه‌که‌م. یاریده‌ی خوێنه‌ر ده‌دا هه‌تا بۆخۆی، تاقیکارانه‌ ڕیتم و مۆسیقای شێعره‌که‌ ڕێک بخات.

 

دووه‌م. وا له‌ خوێنه‌ر ده‌کا له‌ کاتی سووکه‌ وچانه‌کان‌دا، زیادتر بیری له‌ شێعره‌که‌ هه‌ڵبنگوێ و تێپه‌ڕینه‌که‌ی به‌سه‌ر خه‌تی شێعردا ، بێ‌ده‌ربه‌ستانه‌ و بێ تێگه‌یشتن نه‌بێ.

 

ب. له‌باری ناوه‌رۆکه‌وه‌ هه‌میشه‌ شاعیر، به‌ره‌وڕووی ئه‌و پرسیاره‌ پڕ له‌ مه‌ترسییانه‌ ده‌بێته‌وه‌ که‌ ئاخۆ قالبی غه‌زه‌ل ده‌ره‌قه‌تی له‌ناوخۆدا هه‌ڵتاواندنی مانای توێژ توێژ و تێکچندراوی تازه‌ دێ؟ بڵێی ئیتر پیره‌داری غه‌زه‌ل خه‌ڵفێکی مانایی تازه‌ی ـ جگه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ و شێوازی ئه‌وانه‌ی پێشووـ  لێ شین بێ؟ هه‌رکه‌س شێعری شاکاری "نگاه کن به‌ شتر آری" سیمینی خوێندبێته‌وه بۆ دانه‌وه‌ی وه‌ڵامی نا به‌و پرسیارانه‌ په‌له‌ ناکا.

و نگاه کن، به‌ شتر آری!

که‌ چگونه‌ ساخته‌ شد باری!

نه‌ ز آب و گل، که‌ سرشتندش ز سراب و

حوصله‌ پنداری!

و سراب را همه‌ می‌دانی که‌ چگونه‌ دیده‌

فریب آمد

و سراب هیچ نمی‌داند که‌ چگونه‌ حوصله‌

می‌آری‌

و چگونه‌ حوصله‌ می‌آری، به‌ عطش، به‌

شن، به‌ نمکزاران

و حضور گستره‌ را دیدن به‌ نگاهی از سر

بیزاری

...........

 

دێڕه‌کانی سه‌ره‌وه‌ دوو دوو پێکه‌وه‌ بنووسێننه‌وه‌ و پێکه‌وه‌ بیاننووسنه‌وه‌ هه‌تا بزانن، ئه‌وه‌ هه‌ر فۆرمی غه‌زه‌له‌ که‌ وا پێکهاته‌شکێنی تێ‌دا کراوه‌ و به‌م چه‌شنه‌ یه‌کێک له‌ خوازه‌یی ترین شێعره‌ نوێیه‌کانی فارسی به‌ توێژێکی مانایی‌ی تێکچندراو و به‌ناویه‌کداچوو له‌سه‌ر ده‌ستی نیمای غه‌زه‌لی فارسی‌ خولقاوه‌.

 

شاعیری داهێنه‌ر دایمه‌ و ده‌رهه‌م له‌گه‌ڵ زه‌ین و زمانی خۆی له‌ تێک‌هه‌ڵچوون دایه‌. ژان ده‌یگرێ و جینگڵ ده‌دا. سیمین به‌ فارسی و گۆران به‌ کوردی چیرۆکی ئه‌و جینگڵ دانه‌ ئاوا ده‌نووسنه‌وه‌:

سیمین:

می‌نویسم  و خط می‌زنم  کانچه ‌گم شده‌ پیدا کنم

وان تخیل آشفته‌ را واژه‌ بخشم و گویا کنم

گۆران:

هه‌ر چه‌ند ده‌که‌م ئه‌و خه‌یاڵه‌ی پێی مه‌ستم

بۆم ناخرێته‌ ناو چوارچێوه‌ی هه‌ڵبه‌ستم

 

سیمین ئه‌مڕۆ دوایین قسه‌ی خۆی کرد و ڕۆیی.

حالی‌ست حالم نگفتنی   امروز سیمین دیگرم     گویی که‌ خورشید پیش ازین   هرگز نتابیده ‌بر سرم

 

ای چنگی دلنواز من، در مایه‌ راهی دگر بزن     راه وطن، راه آمدن ـ این است، این، حرف آخرم

 

 

28ی گه‌ڵاوێژی 1393ی هه‌تاوی

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و نهم مرداد 1393 ساعت 10:24 | |

راپۆرتی کاری ئەنجومەن ۱۳۷، کۆری رەخنەی ئه‌ده‌بی و شێعر


رۆژی ۲۶ی پووشپه‌ری ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رابه‌ر به ۱۷ی جوولای ۲۰۱۴ی زایینی،فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز) کۆری شێعر و ره‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌رێوه‌ برد. سه‌ره‌تا  سێ شێعر به‌ ناوه‌کانی "تابڵۆی کورده‌واری"، "ئاخین" و  "بووکا کوردا" له‌ لایه‌ن هاشم  زیائه‌وه‌ خوێندرانه‌وه‌ و‌ له‌ لایه‌ن ئاماده‌بوانه‌وه‌ تاوتوێ کران ، دواتر شێعرێک به‌ ناوی "ئه‌وپه‌ری خۆشه‌ویستی" له‌ لایه‌ن  حاجی قوباد زه‌رزاوه‌ خوێندراوه‌. دواتر قادر ره‌سووڵ‌فات  شێعری "په‌نجه‌ره‌"ی خوێنده‌وه‌ که‌ باسێکی زۆری لێ که‌وته‌وه‌ ‌. له‌ به‌شی کۆتایی‌دا وتارێک له‌ ژێر سه‌ردێڕی "ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی به‌ شێوه‌ی قوتابخانه‌ی ڕاڤه‌یی یان هێرمۆنۆتیک" له‌ لایه‌ن عومه‌رمحه‌ممه‌دییه‌وه‌ خوێندراوه‌ .‌ درێژه‌ی بابه‌ت .

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و سوم مرداد 1393 ساعت 13:55 | |

هێرمۆنۆتیك یان ڕەخنەی ئەدەبیی ڕاڤەیی

عومه‌ر محه‌ممه‌دی


بیرۆكە و باسی هێرمۆنۆتیك بەمانای وردو ڕێككەوتوو لەسەرەتای سەدەی نۆزدەوە دەستی پێكرد وئێستاش بەردەوامە. بەڵام ڕاڤە یان قوتابخانەی ڕاڤەلەڕەخنەی ئەدەبیی نوێدابۆمەبەستی فام كردن وتێگەیینی دەق كەڵكی لێ وەردەگیرێ نەبەوجۆرە كەلەژێرڕكێفی نووسەروتێفكرینی دەروونی وڕابردووی ئەوبێت.وشەی هێرمۆنۆتیك لەهێرمێنیونی یۆنانی وەرگیراوە .


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و سوم مرداد 1393 ساعت 13:46 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۶، کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ۱۹ی پووشپه‌ڕی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۱۰ی جوولای ۲۰۱۴ی زایینی مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. دانیشتنی ئه‌م‌جاره‌ دووهه‌مین به‌ش و دوایین به‌شی ره‌خنه‌و لێکۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر رۆمانی "کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌"ی  مسته‌فا شێخه‌ بوو. له‌م به‌شه‌دا دوو وتار خوێندرانه‌وه‌ و به‌شداربووان باسییان له‌سه‌رکردن که‌ بریتی بوون له‌:
۱) "گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاتێکی نه‌نووسراو" له‌ نووسینی مراد ئه‌عزه‌می
۲) "ئاه‌ڕێکی زۆر خێرا به‌ سه‌ر کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌ی مسته‌فا شێخه‌دا" له‌ نووسینی عه‌لی سۆهرابی

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه بیست و نهم تیر 1393 ساعت 11:3 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۵، کۆڕی کوردناسی


رۆژی پێنج شەممە رێکەوتی ۱۲ی پووشپەڕی ۱۳۹۳ی هەتاوی بەرانبەر بە ۳ی جوولای ۲۰۱۴ی زایینی ئەنجومەنی ئەدەبیی شنۆ کۆڕی حەفتانەی خۆی پێک‌هێنا کە تایبەت بە بەشی کوردناسی بوو. ئه‌م کۆڕه‌ له‌ لایه‌ن عه‌لی ته‌هاوه‌ به‌ڕێوه‌چوو. لەم دانیشتنە دا  له‌ درێژەی باسەکانی پێشوومان سەرەتا  رەهبەر مەحموودزادە بەشێکی دیکەی لە کتێبی "پێكهاتەی بەیتی کوردی" پێشکەشی ئەندامانی کۆڕ کرد و  باسی میکانیزمی گەشەی پێکهاتەیی بەیت خرایە روو و باسی ئه‌وه‌ کرا چۆن ژانری بەیت ئاڵ و گۆڕی بە سەر دا هاتووە و لە باوەشی دا هەر یەک لە جۆره‌کانی "حەیران"، "گەلۆ"، "لاوک" و "بەیتی مەنزووم" و ... سەریان هەڵداوە. ئەم باسە کۆمەڵیک پرسیار و بۆچوونی لە لای ئامادەبووان ورووژاند و لە لایەن نووسەری کتێبیش وڵامیان پێ‌دراوە. بەشی دووەمی کۆڕەکە تەرخان کرا بە یەکەم بەشی وتارێکی "حەیدەر لووتفی‌نیا" لە ژێر ناوی "شانامەی کوردی و شانامە خوانیی ناوچەی سەقز" کە لە لایەن عەلی تەها خوێندراوە. بە گشتی وتارەکە کۆمەڵیک زانیاریی و روون‌کردنەوەی بە نرخی لە سەر شانامەی کوردی تێدا بوو. شایانی ئاماژەیە کە ئەم وتارە پێش‌تر لە ژمارە ۱۵۳گۆڤاری مەهاباد دا بڵاو کراوەتەوە.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه بیست و نهم تیر 1393 ساعت 10:47 | |

ورد بوونه‌وه‌یه‌ک له‌ بنه‌ماکانی پێکهاته‌خوازی

ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌

یه‌که‌مین پێش‌گریمانه‌ی شاردراوه‌ له‌ناو بۆچوونی سه‌ره‌کیی پێکهاته‌خوازی‌، پێوه‌ندی به‌ پرسێکی گرینگی بواری فه‌لسه‌فه‌ی زانسته‌ مرۆڤییه‌کانه‌‌وه‌ هه‌یه‌.له‌م بواره‌ی گۆرین‌دا له‌ کۆنه‌وه‌ پرسیارێک پسپۆرانی فه‌لسه‌فه‌ی زانسته‌ مرۆڤییه‌‌کانی به‌خۆیه‌وه‌ خه‌ریک کردووه‌. پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئایا له‌ پانتایی زانسته‌ مرۆڤییه‌کان‌دا هه‌ر بابه‌ت و ڕووداوێک، خۆی بابه‌تێکی جودا و سه‌ربه‌خۆیه‌ و بۆ ناسین و ناساندن و شی‌کردنه‌وه‌ و ته‌ته‌ڵه‌ کردنی ده‌بێ به‌شێوه‌ی هه‌ڵاوێردراو له‌ بابه‌ته‌کانی تر کاری له‌سه‌ر بکرێ یا به‌پێچه‌وانه‌ له‌ زانسته‌ مرۆڤییه‌کانیش‌دا وه‌کوو زانسته‌ سروشتییه‌کان زۆر بابه‌تی به‌ڕواڵه‌ت لێک جودا له‌بنه‌ڕه‌ت‌دا ده‌چنه‌ ژێر چه‌تری یاسایه‌ک و ئه‌م بابه‌تانه‌ به‌ هه‌موو جوداوازییه‌کانیانه‌وه‌ لانی که‌م له‌لایه‌نێکه‌وه‌ به‌ر حوکمێکی واحید ده‌که‌ون؟


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه بیست و نهم تیر 1393 ساعت 10:23 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۴، کۆڕی ڕووناکبیری

 

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی ۵ی پووشپه‌ڕی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۲۸ی ژووه‌نی ۲۰۱۴ی زایینی ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌برد. له‌م دانیشتنه‌دا باسی بۆچوونی هه‌ندێک له‌ فیلسووفانی پێش سوقرات کرا. یه‌که‌م که‌س که‌ له‌ کتێبه‌کانی مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆژئاوادا قسه‌ له‌سه‌ر بۆچوونه‌کانی ده‌کرێ "تالس"ه‌.له‌ به‌شێک له‌ کتێبه‌که‌ی دۆناڵد پالمێر له‌سه‌ر تالس وا نووسراوه‌: "تالسیش وه‌کوو ئوستووره‌وێژانی به‌ر له‌ خۆی ئاگاداریی به‌سه‌ر چوار ماکه‌ی هه‌وا و ئاو و ئاگر و خۆڵ‌دا هه‌بوو. ئه‌و له‌سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ بوو ده‌بێ بتوانین دواجار هه‌موو شته‌کان بۆ یه‌کێک له‌م چوار ماکه‌ دابه‌زێنین. به‌ڵام بۆ کامه‌یان؟ له‌ناو ئه‌م ماکانه‌دا ئه‌و ئاڵ‌وگۆڕانه‌ی به‌سه‌ر ئاو دا دێ له‌ گشتیان ئاشکراتره‌. ئاو ده‌یبه‌ستێ و هه‌میسان ده‌توێته‌وه‌. دوایێ ده‌بێته‌ هه‌ڵم و دیاره‌ هه‌ڵمیش هه‌وایه‌. هه‌واش به‌ شێوه‌ی با هه‌ڵده‌کات و ئاگر پێ‌ده‌کا. پوخته‌ی قسه‌ی تالس ئه‌مه‌یه‌: ئاو ماکه‌ی سه‌ره‌کی و بنه‌چه‌ی هه‌موو شتێکه‌. ئه‌م ئه‌نجامه‌ به‌ئاشکرا هه‌ڵه‌یه‌، نه‌ک له‌به‌ر ناواخنه‌که‌ی به‌ڵکوو له‌سۆنگه‌ی فۆرم و پێش‌گریمانه‌که‌ی باییداره‌. له‌ ڕووی فۆرمه‌وه‌ مه‌ودای نێوان ئه‌م دوو بانگه‌شانه‌ی خواره‌وه‌ زۆر نییه‌:

ـ هه‌رچی شته‌ له‌ ئاو پێک هاتووه

ـ هه‌رچی شته‌ له‌ ئه‌تۆم پێک هاتووه‌

هه‌روه‌ها قسه‌ی تالس ئه‌م پێش‌گریمانه‌ی له‌خۆ گرتووه‌ که‌ واوه‌ی ڕواڵه‌ته‌کان جه‌وهه‌رێکی دوایی بوونی هه‌یه‌ که‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی خۆی گۆڕانی به‌سه‌ردا نایێ به‌ڵام گۆڕانکارییه‌کان شی ده‌کاته‌وه‌."

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه بیست و دوم تیر 1393 ساعت 23:18 | |

 ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۳، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی


ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی ۲۹ی جۆزه‌ردانی ۱۳۹۳ی  هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۱۹ی  ژووه‌نی ۲۰۱۴ی زایینی کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ لایه‌ن فه‌تاح محه‌ممه‌دنیژاده‌وه‌ به‌ڕێوه‌چوو. سەرەتا وتارێک به‌ناوی "مه‌عریفه‌ناسیی مێتافۆریکالی چه‌مکی کاتی مرۆڤی کورد له‌ ڕشته‌ی مرواری‌دا" لە لایه‌ن مراد ئەعزەمییه‌وه‌ خوێندراوه‌. له‌ به‌شێکی ئه‌م وتاره‌دا وا هاتووه: "‌ده‌کرێ ئه‌م ده‌قه‌ وه‌ک رێفرێنس و مه‌رجه‌عێک و تێکستێکی به‌رده‌ست بۆ لێکۆڵینه‌وه‌ی شێوازی بیرکردنه‌وه‌و مه‌عریفه‌ناسی مرۆڤی ئه‌و سه‌رده‌م بخوێنینه‌وه‌و که‌ڵکی لێ وه‌ربگرین."
دواتر شێعرێک بەناوی "دەریا " لە لایه‌ن حاجی قوبادی زەرزا خوێندراوه‌. دواتر دوو شێعر بە زمانی فارسی بە ناوەکانی "شهرویران" و "پرواز روح" لە لایه‌ن خوناو محەمەدییه‌وه‌ خویندرانەوە. پاشان شێعرێک بە ناوی "لە لووتکەی بەیانەوە بەرەو بستووی خاک" لە لایه‌ن عومەرمحەممەدییه‌وه‌ خوێندرایەوە. ئاماده‌بووان له‌سه‌ر شێعره‌کان دووان. دواتر سێ شێعر بە ناوەکانی "خۆر"، "خۆشەویستی" و  "رەوەی گورگ" لەلایه‌ن قادر رەسوڵ‌فاته‌وه‌ خوێندرانەوە. لە کۆتایی‌دا سێ کورتە شێعر بۆ منداڵان لە لایه‌ن  عەلی‌رەزا محەممەدنیژاده‌وه‌ خوێندرانەوە.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه بیست و دوم تیر 1393 ساعت 23:3 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۲، کۆڕی چیرۆک

 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ۲۲ی جۆزه‌ردانی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به ۱۲ی ژووه‌نی ‌ ۲۰۱۴ی زایینی، مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. ئه‌م دانیشتنه‌ هه‌روه‌ک پێشتریش راگه‌یاندرابوو، ته‌رخان کرابوو به‌ ره‌خنه‌و لێکۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر رۆمانی "کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌" له‌ نووسینی مسته‌فا شێخه‌.
له‌ یه‌که‌م به‌شی ئه‌م کۆڕه‌دا‌ وتارێکی ره‌خنه‌یی له‌ نووسینی ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ به‌ نێوی " ئه‌و ڕێبواره‌ی به‌دوای ناوی خۆی‌دا وێڵ بوو" خوێندراوه‌، که‌ ئاماده‌بووان رای خۆیان له‌سه‌ر ده‌ربڕی. دووهه‌م به‌ش‌و کۆتایی کۆڕه‌که‌ وتاری "شوێن‌پێیه‌کانی ڕه‌هه‌ندی چاوه‌ڕوانی له‌  کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌دا" له‌ نووسینی شه‌هاب ئه‌حمه‌دی‌ئازه‌ر خوێندراوه‌ و دیسان دۆستان باسییان له‌سه‌ر کرد. له‌به‌ر نه‌مانی کات ‌ لێژنه‌ی چیرۆک دوو وتاری دیکه‌ی هه‌ڵگرت بوو کۆڕی داهاتووی چیرۆک و به‌م شێوه‌یه‌

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه نوزدهم تیر 1393 ساعت 15:41 | |

گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاتێکی نه‌نووسراو

   خوێندنه‌وه‌ی ڕۆمانی(کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌)ی مسته‌فا شێخه   

مراد ئه‌عزه‌می   

گێڕانه‌وه‌، ساڕێژ کردنه‌‌وه‌ی زۆریه‌ک له‌ برینه‌ ڕۆحییه‌کانه‌. وه‌ک برینی به‌ ژانی قه‌یرانی شوناس. (کۆچی هه‌وره‌ تریشقه‌)، ڕۆمانی ساڕێژ کردنه‌وه‌ی ڕۆحی چه‌ند مرۆڤێکه‌، که‌ یا به‌دوای خودی خۆو شوناسی خۆیان دا وێڵن، یان له‌ خاک و زێدێک ده‌گه‌ڕێن که‌ له‌ په‌نای دا هه‌ست به‌ حه‌سانه‌وه‌و هێمنایه‌تی بکه‌ن. به‌ تایبه‌ت به‌سه‌رهاتی که‌سێکه‌ که‌ نه‌ک هه‌ر خاک و زێدی لێ ونه‌‌، به‌ڵکوو ڕیشه‌و ته‌نانه‌ت نێوی خۆیشی لێ نادیاره‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه سوم تیر 1393 ساعت 18:36 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۱، کۆڕی کوردناسی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ۸ی جۆزەردانی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ۲۹ی مەی ٢٠١٤ی زایینی، عەلی تەها کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. بڕگەی یەکەمی دانیشتنەکە، درێژەی باسەکانی کتێبی "پێکهاتەی بەیتی کوردی" نووسراوی  ڕەهبەر مەحموودزادە بوو. نووسه‌ر بەشێکی تری کتێبی ئاماژە پێکراوی لە ژێر ناوی "میکانیزمی گەشەی پێکهاتەیی بەیت" پێشکەشی ئامادە بووان کرد و دواتر باس و پرسیارگەلێکی وردی لە لایەن ئەندامانی کۆڕی ئەنجومەن لە سەر کرا و نووسەری کتێبیش وڵامی بۆچوون و پرسیارەکانی داوە. بابەتی دووەم و کۆتایی کۆڕەکە وتارێکی حەیدەر لوتفی‌نیا بوو بە ناوی "ئوستوورەکانی کورد لە کوێوە هاتوون؟" کە لە لایەن حەسەن عەبدووڵڵاپووره‌وه‌ خوێندراوە و بۆچوونی ئەندامانی ئەنجومەن لە سەر مژاری وتارەکە کۆتایی بە دانیشتنی ئەمڕۆمان هێنا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه سوم تیر 1393 ساعت 18:29 | |

 ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۳۰، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی یه‌که‌می جۆزه‌ردانی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۲۲ی مه‌ی ۲۰۱۴ی زایینی ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ کۆڕی ڕووناکبیری‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی‌ی شنۆی به‌ڕێوه‌برد. ئه‌م دانیشتنه‌ له‌ درێژه‌ی دانیشتنه‌کانی پێشووی ڕووناکبیری ته‌رخان کرابوو به‌ باس‌و لێدوان ده‌رباره‌ی مێژووی فه‌لسه‌فه‌. فێلسووفێک که‌ بۆچوونه‌کانی و شوێن‌دانانی له‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا قسه‌ی له‌سه‌ر کرا، ده‌یوید هیۆم بوو. ئه‌و به‌شه‌ له‌ کتێبی دۆنالد پالـمێر که‌ باسی هیۆم ده‌کا و وه‌رگێڕانه‌ کوردییه‌که‌ی له‌م دانیشتنه‌دا خوێندراوه‌ ئاوا ده‌ست پێده‌کا: " سێیه‌مین لک له‌ "سێیانه‌ی پیرۆز"ی ئه‌زموون‌خوازی‌ی بریتانیا، ده‌یوید هیۆمی سکاتله‌ندی‌یه‌. هیۆم یه‌که‌مین کتێبی خۆی به‌ناوی نامیلکه‌یه‌ک له‌باره‌ی سروشتی مرۆڤه‌وه‌ له‌ ته‌مه‌نی بیست‌وحه‌وت ساڵان‌دا نووسی و ئاواته‌خواز بوو به‌هۆی ئه‌م کتێبه‌وه‌ سامان و نێوبانگێک ده‌ست بخا. به‌ڵام وه‌ک خۆی ده‌یگوت کتێبه‌که‌ی به‌ مردوویی له‌دایک بوو. ده‌ ساڵ دواتر سه‌رله‌نوێ نووسییه‌وه‌ و به‌ناوی نامیلکه‌یه‌ک له‌باره‌ی تێگه‌یشتنی مرۆڤه‌وه‌ بڵاوی کرده‌وه‌. ئه‌م کتێبه‌ تا ڕاده‌یه‌کی زۆر له‌ کتێبی پێشوو زۆر سه‌رکه‌وتووتر بوو و ڕه‌نگه‌ هۆیه‌که‌شی ئه‌وه‌ بووبێ وا نه‌ختێک هه‌موارتر کرابوو"

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه سوم تیر 1393 ساعت 17:37 | |

ژن لە رۆمانی کۆچی هەورە تریشقەدا

 

شلێر باپیری

کۆچی هەورەتریشقە بەقەبارە بچووکە و سەد و پەنجا لاپەڕە لە خۆ دەگرێت، بەڵام چڕیی گێرانەوە و تەکنیکی تایبەت، خوێنەر بەرەوڕووی خوێندنەوەی چەند چیرۆکی چڕکراوە لەنێو یەکتردا دەکات. کۆچی بە قاچاخی کۆمەڵێک مرۆڤ لە ئێرانەوە بەرەو تورکیا، ژیانی رەزای کەسێتیی بگێڕەوەی رۆمانەکە، ژیانی ئەفسانەی گێلاساوایی، بەسەرهاتی سەفەرعەلیی بلوت ئۆغڵۆی تەورێزی، بەسەرهاتی مەش بایرامی کۆنە ژاندرمەی خانەنیشن کراو و… دەکرێت وەک چیرۆکی سەربەخۆ و تێک تەنراو لەم دەقەدا ئاماژەیان پێ بکرێت.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه سی ام خرداد 1393 ساعت 16:5 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۹، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

رۆژی پێنج شه‌ممه‌ ۲۵ی گوڵانی ساڵی ی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ربه‌  ۱۵ی مه‌ی ۲۰۱۴ی زایینی فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز) کۆری شێعر و ره‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌رێوه‌ برد. شایانی باسه‌ ئه‌م دانیشتنه‌ ته‌رخان کرابوو به‌ ڕه‌خنه‌ و لێدوان له‌سه‌ر کۆمه‌ڵه‌ شێعری "دریاز و گه‌لاوێژ"ی ڕه‌حیم فتووحی. سه‌ره‌تا شێعرێک له‌ لایه‌ن  حاجی قوباد زه‌رزاوه‌ خوێندرایه‌وه‌. دواتر هۆنراوه‌ی پانزده‌ له‌ کتێبی د‌ریاز و گه‌لاوێژ له‌ لایه‌ن شاعیره‌‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌ . پاشان وتارێک به‌ ئاراسته‌ی لێکدانه‌وه‌یه‌کی مێژوویی‌ی  ئه‌م شێعره‌ له‌ لایه‌ن  شاڕوخ حه‌سه‌ن‌زاده‌وه‌‌ خوێندراوه‌. دواتر هه‌ر له‌ لایه‌ن شاعیره‌وه‌  هۆنراوه‌ی حه‌وته‌م له‌ کتێبی دریاز و گه‌لاوێژ خوێندرایه‌وه‌. پاشان وتارێک له‌ ژێر ناوی "ئوستووره‌ له‌ شێعری دریاز و گه‌لاوێژدا" له‌ لایه‌ن کۆڕگێره‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌. له‌ کۆتایی دا سه‌رجه‌م ئاماده‌بووان باسێکی تێرو ته‌سه‌لیان ورووژاند و هه‌ر که‌س به‌ شێوه ‌ڕوانینێک لایه‌نه‌کی شێعره‌کانی کتێبی دریاز و گه‌ڵاوێژی شی کرده‌وه‌.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه هشتم خرداد 1393 ساعت 14:59 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۸، کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ۱۸ی گوڵانی ساڵی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۸ی مه‌ی ۲۰۱۴ی زایینی، کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌لایه‌ن مامه‌ند قادرییه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ چوو.
له‌م کۆڕه‌دا سه‌ره‌تا وتارێک له‌ مه‌ڕ فیلمی" جدایی نادر از سیمین" له‌ لایه‌ن  ئاسۆ جه‌وده‌ته‌وه‌ پێش‌که‌ش کرا.
دواتر چیرۆکی "زلله‌" له‌ نووسین‌و خوێندنه‌وه‌ی موحسین جه‌ڵدیانی بووبه‌هۆی تاو توێ کردنی ئه‌م چیرۆکه‌ له‌لایه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه‌ هه‌تا کۆتایی کاتی کۆڕه‌که‌.

به‌ دۆستانی ئه‌نجومه‌ن راده‌گه‌یێنین که‌ به‌رنامه‌ی داهاتووی چیرۆک له‌ ڕێکه‌وتی ۲۲ی جۆزه‌ردان ته‌رخان ده‌کرێ‌ به‌ تاوتوێ کردن و ره‌خنه‌کار‌ی رۆمانی "کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌" له‌ نووسینی کاک مسته‌فا شێخه‌. له‌ هه‌موو هاوڕێیان ده‌گێڕینه‌وه‌ بابه‌ته‌کانیان له‌سه‌ر ئه‌م ڕۆمانه‌ به‌ر له‌ دانیشتنی ئه‌نجومه‌ن ڕاده‌ستی لیژنه‌ی چیرۆک بکه‌ن

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه هشتم خرداد 1393 ساعت 14:36 | |

که‌میش هه‌ر زۆره‌

Less is more

کورته‌ باسێک له‌سه‌ر مینیمالیزم له‌ چیرۆک­دا

مراد ئه‌عزه‌می

کورت بڕینه‌وه‌و چڕ نووسین له‌ بواری ئه‌ده‌ب دا شتێکی تازه‌ نییه‌. زاراوه‌ی ئیجاز، ئاشناو ئاماده‌ی هه‌موو ژانره‌کانی ئه‌ده‌بی، به‌ تایبه‌ت شێعر بووه‌‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ ئیجاز ببیته‌ بڕبڕه‌ی پشتی ده‌قێکی ڕه‌وایی، مێژوویه‌کی زۆر کۆنی نییه‌. هه‌ڵبه‌ت بۆ ئه‌وه‌ش له‌وانه‌یه‌ نموونه‌ی وه‌ک کورته‌ حه‌قایه‌ته‌کانی عارفانه‌ی ئه‌ده‌بی سۆفیزم، یان حه‌قایه‌ته‌کانی گوڵستانی سه‌عدی و، ته‌نانه‌ت کورتیله‌چیرۆکی هه‌ره‌کورت بێنینه‌وه‌. به‌ڵام وه‌ک له‌ ده‌وامی ئه‌م وتاره‌دا ده‌بینین، هیچ کام له‌مانه‌ به‌ ته‌واوی خاوه‌نی ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ نین که‌ وتار باسی لێوه‌ ده‌کات.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه بیست و نهم اردیبهشت 1393 ساعت 17:0 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۷، کۆڕی کوردناسی

 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ۱۱ی گوڵانی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ۱ی مەی ٢٠١٤ی زایینی، عەلی تەها کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. دە بڕگەی یەکەمی دانیشتنەکە دا شاڕوخ حەسەن‌زادە بە خوێندنەوەی وتاری "کورد و ماد هەر یەکن؟!" باس و تێڕوانینێکی چەند لایەنەی سەبارەت بە ڕیشە و رەچەڵەکی نەتەوەی کورد ورووژاند و بە ورد بوونەوە لە بەڵگەکانی مێژوویی و کەونینە ناسی دەیهەویست هاو ڕیشە بوونی نەتەوەی کۆنی ماد و کورد بسەلمێنیت. پاشان ئامادەبووانی کۆڕەکە، ڕا و پرسیارەکانی خۆیان سەبارەت بە باسەکە بە گشتی و وتارەکەش بە تایبەتی خستە ڕوو. بەشی دووەمی کۆڕەکە تەرخان کرا بە درێژەی کتێبی "پێکهاتەی بەیتی کوردی" نووسراوی ڕەهبەر مەحموودزادە کە سەرەتا بەشێکی دیکە له‌ کتێبی ئاماژە پێکراو پێشکەشی ئامادە بووان کرا و دواتر باس و پرسیارگەلێکی وردی لە لایەن ئەندامانی کۆڕی ئەنجومەن لە سەر کرا و نووسەری کتێبیش وڵامی بۆچوون و پرسیارەکانی داوە.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم اردیبهشت 1393 ساعت 11:7 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۶، کۆڕی ڕووناکبیری


رۆژی پێنجشه‌ممه‌ ۴ ی گوڵانی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر‌ به‌ ۲۴ی ئاوریلی ۲۰۱۴ی زایینی کۆری ڕووناکبیری ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ لایه‌ن ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ه‌وه‌ به‌رێوه‌ چوو. ئه‌م کۆڕه‌ ته‌رخان کرابوو به‌ خوێندنه‌وه‌ و لێکدانه‌وه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی هێگڵ. له‌م دانیشتنه‌دا وه‌رگێڕانی به‌شێک له‌ کتێبی دۆنالد پالمێر که‌ پێوه‌ندی به‌ فه‌لسه‌فه‌ی هێگڵه‌وه‌ هه‌یه‌ خوێندراوه‌ و قسه‌ی له‌سه‌ر کرا. نووسه‌ر له‌ به‌شێک له‌م وتاره‌ دا ده‌نووسێ:

"کانت له‌سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ بوو وا ده‌رکه‌وته‌کانی واقیع له‌ پاڵوێنه‌ی زه‌ینی مرۆڤه‌وه‌ تێده‌په‌ڕن و به‌م شێوه‌یه‌ جیهانێک ده‌خولقێنن که‌ ئێمه‌ی تێ‌دا ده‌ژین. هێگڵ له‌مه‌شی تێپه‌ڕاند و بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی کرد وا زه‌ین نه‌ک هه‌ر واقیع رێک ده‌خا و پێکهاته‌مه‌ندی ده‌کا، بگره‌ له‌ڕاستی‌دا به‌رهه‌می ده‌هێنێ و دروستی ده‌کا. به‌ ده‌ربڕینێکی دیکه‌ واقیع هه‌ر به‌ ته‌نیا برێتی‌یه‌ له‌ زه‌ین یا گیان (geist). ده‌ره‌نجامی ئه‌م بانگه‌شه‌یه‌ ڕه‌نگڕێژی فه‌لسه‌فه‌یه‌ک بوو که‌ هێگڵ خۆی ناوی ئایدیالیسمی ڕه‌های له‌سه‌ر دانا

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم اردیبهشت 1393 ساعت 10:54 | |

که‌ گێڕانه‌وه‌ ڕووبارئاسا هروژم ده‌هێنێ

خوێندنه‌وه‌یه‌کی ڕۆمانی به‌ره‌ڵڵاکانی دارماـ ی جه‌ک کروواک

ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌

گێڕانه‌وه‌ له‌ بنه‌ڕه‌ت‌دا له‌ ڕه‌گه‌زی جووڵه‌یه‌. به‌ بێ جووڵه‌یه‌کی گریمان‌کراوی کورت‌خایێن یا درێژ خایێن، گێڕانه‌وه‌ ناگوورێ و ناگۆڕێ. گێڕانه‌وه‌ پێویستیی به‌ به‌ستێنێکی وا هه‌یه‌ ڕووبارئاسا به‌سه‌ری‌دا تێبپه‌ڕێ و هاژه‌ی بێ و هروژم بهێنێ. له‌ به‌رانبه‌ر گێڕانه‌وه‌دا، ده‌توانین گریمانه‌ی ئه‌وه‌ بکه‌ین وێنه‌ی ئه‌ده‌بی له‌ ڕه‌گه‌زی ڕاوه‌ستان و ڕاگیر کردنه‌. به‌ گوته‌یه‌کی تر گێڕانه‌وه‌ له‌ وه‌جووڵه‌ خستنی وێنه‌ ڕاوه‌ستاوه‌کانه‌وه‌ وه‌دی دێ و وێنه‌ له‌ ئاکامی ڕاگرتن و وه‌ستاندنی گێڕانه‌وه‌یه‌کی جووڵه‌داره‌وه‌ ده‌ڕه‌خسێ.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم اردیبهشت 1393 ساعت 10:24 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۵، کۆڕی ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی و شێعر


رۆژی پێنجشه‌ممه‌ ۲۸ ی خاکه‌لێوه‌ی  ۱۳۹۳ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر‌  به‌ ۱۷ی ئاوریلی ۲۰۱۴ی زایینی کۆری شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی  ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی له‌ لایه‌ن فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز)ه‌وه‌ به‌رێوه‌ چوو. سه‌ره‌تا شێعرێکی ئیره‌ج هه‌ژار که‌ شینی ماموستا هێمن بوو به‌ بۆنه‌ی ساڵرۆژی کۆچی دوایی مامۆستا هێمن له‌ لایه‌ن کۆڕگێڕه‌وه‌ خوێندراوه‌، پاشان به‌شی یه‌که‌می وتاری "ورد بوونه‌وه‌یه‌ک له‌ بنه‌ماکانی پێکهاته‌خوازی" له‌ نووسینی ڕه‌هبه‌رمه‌حموودزاده‌ خوێندراوه‌. دواتر دوو  پارچه‌ شێعر به‌ ناوه‌کانی "زندانی از قول همسر" و "زندانی از قول فرزند" له‌ لایه‌ن حاجی قوباد زه‌رزاوه‌ خوێندرانه‌وه‌. له‌ کۆتایی‌دا چه‌ند کورته‌ شێعر به‌ ناوه‌کانی "ئاوێنه"، "سه‌فه‌ر"، "یاد" و  "ڕاز" له‌ لایه‌ن  قادر ره‌سووڵ فات ـ ه‌وه‌ خوێندرانه‌وه‌ و به‌ گشتی باسیان له‌سه‌ر کرا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه هشتم اردیبهشت 1393 ساعت 21:50 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۴، کۆڕی چیرۆک

 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ۲۱ی خاکه‌لێوه‌ی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ۱۰ی ئاوریلی ۲۰۱۴ی زایینی، مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆی به‌ڕێوه‌برد. پێشه‌کی هه‌واڵی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڕۆمانی"کۆچی هه‌وره‌تریشقه‌" له‌ نووسینی مسته‌فا شێخه‌ راگه‌یێندرا. شایانی باسه‌ ئه‌م رۆمانه‌ یه‌که‌م رۆمانی کاک مسته‌فایه‌. پاشان‌ چیرۆکی "قه‌فه‌س" له‌ نووسینی خاتوو شیوا شاداب خوێندراوه‌ و ئاماده‌بووان رای خۆیان له‌سه‌ر ده‌ربڕی. له‌ درێژه‌ی به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌م کۆڕه‌، به‌شێکی دیکه‌ی  وتاره‌کانی کارگه‌ی چیرۆکی عه‌باسی مه‌عروفی له‌ وه‌رگێڕان و پێشکه‌ش کردنی ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ به‌ نێوی "به‌ره‌وڕوو بوونه‌وه‌ی نووسه‌ر له‌گه‌ڵ رووداودا" خوێندراوه‌. له‌ کۆتایی‌دا هه‌روه‌ک له‌ کۆڕی پێشووی چیرۆک راگه‌یێندرابوو  باسێک له‌سه‌ر‌ رۆمانی "ولگردهای دارما" له‌ نووسینی جه‌ک کرواک هاته‌ گۆڕێ. له‌م به‌شه‌دا ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ وتارێکی به‌ناوی "که‌ گێڕانه‌وه‌ ڕووبارئاسا هروژم ده‌هێنێ"

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه هشتم اردیبهشت 1393 ساعت 21:31 | |

مه‌کاتیبی مێلکیادێس دوای مارکێز ڕاده‌ستی کێ کراوه‌؟

نووسه‌رێکی ئێرانی له‌باره‌ی گابریێل گارسیا مارکێزدا ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر له‌ که‌سێکی ئاسایی بپرسی حه‌زت له‌ چ ڕه‌نگێکه‌ له‌ وه‌ڵام‌دا له‌وانه‌یه‌ پێت بڵێ سوور، شین یا سپی؛ به‌ڵام ئه‌گه‌ر پرسیارێکی له‌گوێن ئه‌مه‌ له‌ ڕۆمان‌نووسێکی وه‌ک مارکێز بپرسی پێت ده‌ڵێ: "ڕه‌نگی ده‌ریای کاراییب له‌ کاتژمێر سێی دوانیوه‌ڕۆیێ کاتێک هه‌تاو خواره‌وخوار تیشک داوێ." ڕه‌نگه‌ هیچ قسه‌یه‌ک باش‌تر له‌م قسه‌یه‌ی عه‌باس مه‌عرووفی ته‌عبیر له‌ زه‌ین و زمانی کۆنکرێت‌ـ‌بینی ڕۆمان‌نووسێک نه‌کا که‌ ڕووداو له‌ناو ده‌ق‌دا و ده‌ق له‌ناو ده‌قدێن‌دا و به‌گشتی گێڕانه‌وه‌ له‌ناو جادوو دا ده‌بینێ. ئه‌گه‌ر له‌ مارکێز بپرسی چۆن ده‌نۆڕییه‌ مه‌رگی خۆت ڕه‌نگه‌ پێت بڵی مه‌رگی من وه‌ک مه‌رگی مێلکیادێس، پیره‌دۆمی ناو سه‌د ساڵ ته‌نیایی‌ وایه‌ و ڕۆمانه‌کانیشم وه‌ک مه‌کاتیبی مێلکیادێسن‌. هه‌ربینا ڕۆژێک له‌ ڕۆژان لێتان وه‌ ژوور که‌وتمه‌وه‌ و به‌ خوڵقی ئێوه‌ چووم له‌و سه‌ری هۆده‌دا ئانیشکم وێ دا و هه‌میسان ده‌ستم کرده‌وه‌ به‌ گێڕانه‌وه‌ و پێم گوتن گێڕانه‌وه‌ ـ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هیچ سێحریشی تێ‌دا نه‌بێ ـ خۆی گه‌وره‌ترین و سه‌یروسه‌مه‌ره‌ترین سێحره‌ که‌ به‌ره‌ی مرۆڤ دایهێناوه‌. چ سێحرێک له‌مه‌ گه‌وره‌تره‌ مرۆڤ بتوانێ ڕابردوو ڕه‌کێش کاته‌ ناو ئێستا و به‌ ته‌رزێکی دی دایمه‌زرێنێته‌وه‌ یان ئه‌گه‌ر حه‌زی لێ بوو بانگهێشتنی داهاتوو بکا و له‌ ماڵی "ئێستا" دا ده‌ست‌ومشتاخێکی له‌گه‌ڵدا بکا و بیدوێنی و بیبزوێنی، یان ئه‌گه‌ر حه‌زی له‌ هیچ کامیان نه‌بوو له‌سه‌رڕاوه‌ خودائاسا جیهانێکی دی ڕۆبنێته‌وه‌. مارکێز نه‌ میژوونووس بوو نه‌ ئاینده‌بین به‌ڵام زۆر جاران، مێژووی ڕابردوو و دنیای داهاتوو، چه‌ندیش گه‌وره‌ و گران بووایه‌ن له‌ قولینچکێکی ڕۆمانه‌کانی‌دا دا‌ده‌نیشتن و چاویان له‌ چاوی یه‌ک ده‌بڕی و هه‌ریه‌که‌ له‌باڵ خۆی‌دا ده‌یکوت بڵێی ئه‌و کابرا ته‌ژه‌یه‌ ئاواڵ‌دوانه‌ی خۆم نه‌بێ؟ ‌ئاواڵ‌دوانه‌ بوون. سه‌رهه‌نگ ئائۆرلیانۆ بۆئێندیا ژێنرال موونکادای کۆنه‌هه‌ڤاڵی خۆی له‌ شۆڕش‌دا مه‌حکووم به‌ ئێعدام کردووه‌. سیوادی به‌یانی به‌ر له‌وه‌ی بیکوژێ ده‌چێته‌ لای. پێی ده‌ڵێ: "هه‌ڤاڵ لێت تێک نه‌چێ ئه‌وه‌ من نیم به‌ ئێعدامم حوکم داوی ئه‌وه‌ شۆڕشه‌ تێره‌بارانت ده‌کا" ژێنڕال موونکادا به‌ شێنه‌یی له‌سه‌ر جێ‌وبانه‌که‌ی هه‌ڵده‌ستێ و چاویلکه‌که‌ی به‌ چمکی کراسه‌که‌ی خاوێن ده‌کاته‌وه‌ و وه‌ڵامی ده‌داته‌وه‌ :" ڕه‌نگه‌ وابێ. به‌ڵام ئه‌وه‌ی من ده‌خاته‌ دڵه‌ڕاوکێوه‌ ئه‌وه‌ نیه‌ داخوا تۆ من ئێعدام ده‌که‌ی یا نا، چونکه‌ بۆ ئێه‌ومانان تێره‌باران کران وه‌ک مردنی سروشتی وایه‌. نیگه‌رانیی من له‌وه‌یه‌ تۆ به‌و هه‌موو ڕقه‌ی له‌ چه‌کداره‌ ملهوڕه‌کانت هه‌بوو و به‌و گشت به‌ربه‌ره‌کانییه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌وانت کرد ئێستا خۆت ڕیک وه‌ک ئه‌وانت لێ هاتووه‌. کاکی خۆم هیچ ئارمانجێک له‌ ژیان‌دا ئه‌و هه‌موو سه‌رشۆڕییه ناهێنێ." ‌ گه‌لۆ له‌م دیمه‌نه‌دا چه‌ندین ڕووداوی ‌هاوچه‌شنی قه‌وماو و هێشتا نه‌قه‌وماو چڕ بوونه‌ته‌وه‌؟‌ گوت‌وبێژه‌که‌ی سه‌رهه‌نگ ئائۆرلیانۆ بۆئێندیا و ژێنرال موونکادا له‌ناو ڕۆمانی سه‌د ساڵ ته‌نیایی‌دا به‌جه‌سته‌کراوی (تجسم) ئه‌م ڕێسایه‌یه‌ که‌ ده‌لێ "شۆرش ڕۆڵه‌کانی خۆی هه‌ڵده‌لووشێ" و به‌گشتی ڕۆمان به‌جه‌سته‌کراوی ده‌ره‌تانه‌ وه‌دی‌هاتووه‌کان و ده‌ره‌تانه‌ وه‌دی‌نه‌هاتووه‌کانی ژیانی مرۆڤه‌.

له‌ ئه‌فسانه‌ ئێرانییه‌کان‌دا وا هاتووه‌ گوایه‌ جه‌مشید جامێکی هه‌بوو هه‌موو جیهانی تێ‌دا به‌دی ده‌کرد. ئه‌ده‌بیات و به‌تایبه‌ت ڕۆمان ڕێک ئه‌و جامه‌یه‌. ئه‌و جامه‌ له‌ هه‌ر چاخێک‌دا به‌ده‌ست که‌سێکه‌وه‌یه‌. هه‌تا دوێنێ ئه‌و جامه‌ به‌ ده‌ست کابرایه‌کی کۆلۆمبیایی بوو؛ پیره‌مێردێکی قۆشمه‌ که‌ کاتێک هه‌ڤاڵ‌نووسه‌کان بۆ یادی ڕۆژی له‌دایک‌بوونی له ماڵه‌که‌ی‌دا کۆ ده‌بوونه‌وه‌ و پێیان وا بوو دوایین وێنه‌کانی ژیانی لێ ده‌گرن زمانی لێ ده‌ردێنان و گاڵته‌ی به‌ مردن ده‌کرد. ئه‌ده‌بیات مه‌کاتیبی مێلکیادێسه‌. که‌س هێنده‌ی ڕۆمان‌نووس دۆم نییه‌. پیره‌دۆمی حه‌کایه‌ت‌بێژی کۆلۆمبیایی دوێنی سه‌ری خۆی هه‌ڵگرت و چوو سه‌رێک له‌و‌ داپیره‌‌ی هه‌ڵێنێ که‌ بۆخۆی ده‌یگوت ڕیالیسمی جادوویی له‌و فێر بووه‌. هه‌واڵ‌ده‌رییه‌کان هه‌واڵی مه‌رگی مارکێزیان بڵاو کرده‌وه‌ به‌ڵام هێشتا باسی ئه‌وه‌یان نه‌کردووه‌ داخوا مارکێز دوای خۆی جامه‌که‌ی ده‌ستی و مه‌کاتیبی مێلکیادێسی ڕاده‌ستی کام نووسه‌ر کردووه‌.

۳۰ی خاکه‌لێوه‌ی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه سی ام فروردین 1393 ساعت 12:26 | |

به‌ره‌وڕوو بوونه‌وه‌ی نووسه‌ر له‌گه‌ڵ ڕووداودا

ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆک‌نووسیی عه‌باس مه‌عرووفی، به‌شی حه‌وته‌م

ئه‌م جیهانه‌ی تێی‌دا ده‌ژین له‌ ڕووداوان ئاخندراوه‌. هه‌رچی ڕۆژه‌ و هه‌رچی ساته‌ ڕووداوێک به‌ لامان‌دا تێ‌ده‌په‌ڕێ؛ یا با بڵێین ئێمه‌ به‌لای رووداوان‌دا تێ‌ده‌په‌ڕین. نووسه‌ر ناتوانێ سووک و هاسان به‌لای رووداو‌دا تێ‌بپه‌ڕێ. هه‌سته‌ پۆلیسییه‌که‌ی هه‌ڵیده‌پێچێ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌رپێییش بێ، سه‌ره‌ده‌ره‌یه‌ک له‌ ڕووداوه‌که‌ ده‌ر بکا یا ئه‌گه‌ر بۆی هه‌ڵسووڕا له‌ بنج‌وبناوانی بابه‌ته‌که‌ بکۆڵێته‌وه‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 23:58 | |

 ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۳، کۆڕی کوردۆلۆژی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ٢٢ی ره‌شه‌مه‌ی ١٣٩٢ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ١٣ مارسی ٢٠١٤ی زایینی، فەرهاد بابۆڵی کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. لە بڕگەی یەکەمی دانیشتنەکەدا شاڕوخ حەسەن‌زادە بە خوێندنەوەی وتاری "سەرهەڵدانی بیری نەورۆز" باس و تێروانینێکی چەند لایەنەی سەبارەت بە نەورۆز و چۆنیەتی سەرهەڵدانی ئەم بۆنە نیشتمانییە ورووژاند. پاشان ئامادەبووانی کۆڕەکە گوێ‌بیستی پەخشانێک بوون کە بە بۆنەی هاتنی نەورۆزی کوردەواری و سەری ساڵی نوێ لە لایەن کۆڕگێڕەوە پێشکەش کرا. وتاری "ئەدەبی کوردی سەدەی حەڤدەیەم" لە نووسینی رۆژهەڵات ناسی رووس خاتوون م.ب.رۆدینکۆ بەشی کۆتایی دانیشتنی ئەم جارەی کوردۆلۆژیی پێک هێنا. ئەم وتارە بە کورتی لەخۆگری باسی پۆیەماکەی "یوسف و زڵێخا"ی سەلیمی سلێمان،شاعیری دەرباری میرنشینی "خێزان" لە باکووری کوردستان؛ ورووژاندنی تایبەتمەندییەکانی شێعری شاعیرانی میرنشینی ئەردەڵان لە چوارچێوەی دیالێکتی گۆران و ئاوڕدانەوەیەکیش لە دەقە نووسراوەکەی پۆیەمای "قەڵای دمدم" بوو.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 23:4 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۲، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنچ‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی ۱۵ی ڕه‌شه‌مه‌ی ۱۳۹۲ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۶ی مارسی ۲۰۱۴ی زایینی کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. ئه‌م دانیشتنه‌ ته‌رخان کرابوو به‌ بابه‌تی فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌ بۆ منداڵان. ئه‌م بابه‌ته‌ چه‌ند ده‌یه‌یه‌ له‌ بواری فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌دا که‌وتووه‌ته‌ به‌ر تیشکی کۆمه‌ڵه‌ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ڕوو له‌ زیاد‌ بوون و وه‌ک لقێکی تایبه‌تیی فێرکاری فه‌لسه‌فه‌ چاوی لێ‌ده‌کرێ. له‌م کۆڕه‌دا عه‌لیڕه‌زا محه‌ممه‌دنیژاد دوو وتاری به‌ ناوه‌کانی " پێشه‌کییه‌ک له‌سه‌ر فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌ بۆ منداڵان و په‌روه‌رده‌ی بیری فه‌لسه‌فی" و "چۆن به‌ وتنه‌وه‌ی چیرۆک، فه‌لسه‌فه فێری منداڵان بکه‌ین" خوێنده‌وه‌ و باسێکی ورد له‌سه‌ر ئه‌م وتارانه‌ له‌لایه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه ورووژا.‌‌

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 22:54 | |