X
تبلیغات
وێبلاگی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ

مه‌کاتیبی مێلکیادێس دوای مارکێز ڕاده‌ستی کێ کراوه‌؟

نووسه‌رێکی ئێرانی له‌باره‌ی گابریێل گارسیا مارکێزدا ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر له‌ که‌سێکی ئاسایی بپرسی حه‌زت له‌ چ ڕه‌نگێکه‌ له‌ وه‌ڵام‌دا له‌وانه‌یه‌ پێت بڵێ سوور، شین یا سپی؛ به‌ڵام ئه‌گه‌ر پرسیارێکی له‌گوێن ئه‌مه‌ له‌ ڕۆمان‌نووسێکی وه‌ک مارکێز بپرسی پێت ده‌ڵێ: "ڕه‌نگی ده‌ریای کاراییب له‌ کاتژمێر سێی دوانیوه‌ڕۆیێ کاتێک هه‌تاو خواره‌وخوار تیشک داوێ." ڕه‌نگه‌ هیچ قسه‌یه‌ک باش‌تر له‌م قسه‌یه‌ی عه‌باس مه‌عرووفی ته‌عبیر له‌ زه‌ین و زمانی کۆنکرێت‌ـ‌بینی ڕۆمان‌نووسێک نه‌کا که‌ ڕووداو له‌ناو ده‌ق‌دا و ده‌ق له‌ناو ده‌قدێن‌دا و به‌گشتی گێڕانه‌وه‌ له‌ناو جادوو دا ده‌بینێ. ئه‌گه‌ر له‌ مارکێز بپرسی چۆن ده‌نۆڕییه‌ مه‌رگی خۆت ڕه‌نگه‌ پێت بڵی مه‌رگی من وه‌ک مه‌رگی مێلکیادێس، پیره‌دۆمی ناو سه‌د ساڵ ته‌نیایی‌ وایه‌ و ڕۆمانه‌کانیشم وه‌ک مه‌کاتیبی مێلکیادێسن‌. هه‌ربینا ڕۆژێک له‌ ڕۆژان لێتان وه‌ ژوور که‌وتمه‌وه‌ و به‌ خوڵقی ئێوه‌ چووم له‌و سه‌ری هۆده‌دا ئانیشکم وێ دا و هه‌میسان ده‌ستم کرده‌وه‌ به‌ گێڕانه‌وه‌ و پێم گوتن گێڕانه‌وه‌ ـ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هیچ سێحریشی تێ‌دا نه‌بێ ـ خۆی گه‌وره‌ترین و سه‌یروسه‌مه‌ره‌ترین سێحره‌ که‌ به‌ره‌ی مرۆڤ دایهێناوه‌. چ سێحرێک له‌مه‌ گه‌وره‌تره‌ مرۆڤ بتوانێ ڕابردوو ڕه‌کێش کاته‌ ناو ئێستا و به‌ ته‌رزێکی دی دایمه‌زرێنێته‌وه‌ یان ئه‌گه‌ر حه‌زی لێ بوو بانگهێشتنی داهاتوو بکا و له‌ ماڵی "ئێستا" دا ده‌ست‌ومشتاخێکی له‌گه‌ڵدا بکا و بیدوێنی و بیبزوێنی، یان ئه‌گه‌ر حه‌زی له‌ هیچ کامیان نه‌بوو له‌سه‌رڕاوه‌ خودائاسا جیهانێکی دی ڕۆبنێته‌وه‌. مارکێز نه‌ میژوونووس بوو نه‌ ئاینده‌بین به‌ڵام زۆر جاران، مێژووی ڕابردوو و دنیای داهاتوو، چه‌ندیش گه‌وره‌ و گران بووایه‌ن له‌ قولینچکێکی ڕۆمانه‌کانی‌دا دا‌ده‌نیشتن و چاویان له‌ چاوی یه‌ک ده‌بڕی و هه‌ریه‌که‌ له‌باڵ خۆی‌دا ده‌یکوت بڵێی ئه‌و کابرا ته‌ژه‌یه‌ ئاواڵ‌دوانه‌ی خۆم نه‌بێ؟ ‌ئاواڵ‌دوانه‌ بوون. سه‌رهه‌نگ ئائۆرلیانۆ بۆئێندیا ژێنرال موونکادای کۆنه‌هه‌ڤاڵی خۆی له‌ شۆڕش‌دا مه‌حکووم به‌ ئێعدام کردووه‌. سیوادی به‌یانی به‌ر له‌وه‌ی بیکوژێ ده‌چێته‌ لای. پێی ده‌ڵێ: "هه‌ڤاڵ لێت تێک نه‌چێ ئه‌وه‌ من نیم به‌ ئێعدامم حوکم داوی ئه‌وه‌ شۆڕشه‌ تێره‌بارانت ده‌کا" ژێنڕال موونکادا به‌ شێنه‌یی له‌سه‌ر جێ‌وبانه‌که‌ی هه‌ڵده‌ستێ و چاویلکه‌که‌ی به‌ چمکی کراسه‌که‌ی خاوێن ده‌کاته‌وه‌ و وه‌ڵامی ده‌داته‌وه‌ :" ڕه‌نگه‌ وابێ. به‌ڵام ئه‌وه‌ی من ده‌خاته‌ دڵه‌ڕاوکێوه‌ ئه‌وه‌ نیه‌ داخوا تۆ من ئێعدام ده‌که‌ی یا نا، چونکه‌ بۆ ئێه‌ومانان تێره‌باران کران وه‌ک مردنی سروشتی وایه‌. نیگه‌رانیی من له‌وه‌یه‌ تۆ به‌و هه‌موو ڕقه‌ی له‌ چه‌کداره‌ ملهوڕه‌کانت هه‌بوو و به‌و گشت به‌ربه‌ره‌کانییه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌وانت کرد ئێستا خۆت ڕیک وه‌ک ئه‌وانت لێ هاتووه‌. کاکی خۆم هیچ ئارمانجێک له‌ ژیان‌دا ئه‌و هه‌موو سه‌رشۆڕییه ناهێنێ." ‌ گه‌لۆ له‌م دیمه‌نه‌دا چه‌ندین ڕووداوی ‌هاوچه‌شنی قه‌وماو و هێشتا نه‌قه‌وماو چڕ بوونه‌ته‌وه‌؟‌ گوت‌وبێژه‌که‌ی سه‌رهه‌نگ ئائۆرلیانۆ بۆئێندیا و ژێنرال موونکادا له‌ناو ڕۆمانی سه‌د ساڵ ته‌نیایی‌دا به‌جه‌سته‌کراوی (تجسم) ئه‌م ڕێسایه‌یه‌ که‌ ده‌لێ "شۆرش ڕۆڵه‌کانی خۆی هه‌ڵده‌لووشێ" و به‌گشتی ڕۆمان به‌جه‌سته‌کراوی ده‌ره‌تانه‌ وه‌دی‌هاتووه‌کان و ده‌ره‌تانه‌ وه‌دی‌نه‌هاتووه‌کانی ژیانی مرۆڤه‌.

له‌ ئه‌فسانه‌ ئێرانییه‌کان‌دا وا هاتووه‌ گوایه‌ جه‌مشید جامێکی هه‌بوو هه‌موو جیهانی تێ‌دا به‌دی ده‌کرد. ئه‌ده‌بیات و به‌تایبه‌ت ڕۆمان ڕێک ئه‌و جامه‌یه‌. ئه‌و جامه‌ له‌ هه‌ر چاخێک‌دا به‌ده‌ست که‌سێکه‌وه‌یه‌. هه‌تا دوێنێ ئه‌و جامه‌ به‌ ده‌ست کابرایه‌کی کۆلۆمبیایی بوو؛ پیره‌مێردێکی قۆشمه‌ که‌ کاتێک هه‌ڤاڵ‌نووسه‌کان بۆ یادی ڕۆژی له‌دایک‌بوونی له ماڵه‌که‌ی‌دا کۆ ده‌بوونه‌وه‌ و پێیان وا بوو دوایین وێنه‌کانی ژیانی لێ ده‌گرن زمانی لێ ده‌ردێنان و گاڵته‌ی به‌ مردن ده‌کرد. ئه‌ده‌بیات مه‌کاتیبی مێلکیادێسه‌. که‌س هێنده‌ی ڕۆمان‌نووس دۆم نییه‌. پیره‌دۆمی حه‌کایه‌ت‌بێژی کۆلۆمبیایی دوێنی سه‌ری خۆی هه‌ڵگرت و چوو سه‌رێک له‌و‌ داپیره‌‌ی هه‌ڵێنێ که‌ بۆخۆی ده‌یگوت ڕیالیسمی جادوویی له‌و فێر بووه‌. هه‌واڵ‌ده‌رییه‌کان هه‌واڵی مه‌رگی مارکێزیان بڵاو کرده‌وه‌ به‌ڵام هێشتا باسی ئه‌وه‌یان نه‌کردووه‌ داخوا مارکێز دوای خۆی جامه‌که‌ی ده‌ستی و مه‌کاتیبی مێلکیادێسی ڕاده‌ستی کام نووسه‌ر کردووه‌.

۳۰ی خاکه‌لێوه‌ی ۱۳۹۳ی هه‌تاوی

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه سی ام فروردین 1393 ساعت 12:26 | |

به‌ره‌وڕوو بوونه‌وه‌ی نووسه‌ر له‌گه‌ڵ ڕووداودا

ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆک‌نووسیی عه‌باس مه‌عرووفی، به‌شی حه‌وته‌م

ئه‌م جیهانه‌ی تێی‌دا ده‌ژین له‌ ڕووداوان ئاخندراوه‌. هه‌رچی ڕۆژه‌ و هه‌رچی ساته‌ ڕووداوێک به‌ لامان‌دا تێ‌ده‌په‌ڕێ؛ یا با بڵێین ئێمه‌ به‌لای رووداوان‌دا تێ‌ده‌په‌ڕین. نووسه‌ر ناتوانێ سووک و هاسان به‌لای رووداو‌دا تێ‌بپه‌ڕێ. هه‌سته‌ پۆلیسییه‌که‌ی هه‌ڵیده‌پێچێ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌رپێییش بێ، سه‌ره‌ده‌ره‌یه‌ک له‌ ڕووداوه‌که‌ ده‌ر بکا یا ئه‌گه‌ر بۆی هه‌ڵسووڕا له‌ بنج‌وبناوانی بابه‌ته‌که‌ بکۆڵێته‌وه‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 23:58 | |

 ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۳، کۆڕی کوردۆلۆژی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ٢٢ی ره‌شه‌مه‌ی ١٣٩٢ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ١٣ مارسی ٢٠١٤ی زایینی، فەرهاد بابۆڵی کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. لە بڕگەی یەکەمی دانیشتنەکەدا شاڕوخ حەسەن‌زادە بە خوێندنەوەی وتاری "سەرهەڵدانی بیری نەورۆز" باس و تێروانینێکی چەند لایەنەی سەبارەت بە نەورۆز و چۆنیەتی سەرهەڵدانی ئەم بۆنە نیشتمانییە ورووژاند. پاشان ئامادەبووانی کۆڕەکە گوێ‌بیستی پەخشانێک بوون کە بە بۆنەی هاتنی نەورۆزی کوردەواری و سەری ساڵی نوێ لە لایەن کۆڕگێڕەوە پێشکەش کرا. وتاری "ئەدەبی کوردی سەدەی حەڤدەیەم" لە نووسینی رۆژهەڵات ناسی رووس خاتوون م.ب.رۆدینکۆ بەشی کۆتایی دانیشتنی ئەم جارەی کوردۆلۆژیی پێک هێنا. ئەم وتارە بە کورتی لەخۆگری باسی پۆیەماکەی "یوسف و زڵێخا"ی سەلیمی سلێمان،شاعیری دەرباری میرنشینی "خێزان" لە باکووری کوردستان؛ ورووژاندنی تایبەتمەندییەکانی شێعری شاعیرانی میرنشینی ئەردەڵان لە چوارچێوەی دیالێکتی گۆران و ئاوڕدانەوەیەکیش لە دەقە نووسراوەکەی پۆیەمای "قەڵای دمدم" بوو.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 23:4 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۲۲، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنچ‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی ۱۵ی ڕه‌شه‌مه‌ی ۱۳۹۲ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۶ی مارسی ۲۰۱۴ی زایینی کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. ئه‌م دانیشتنه‌ ته‌رخان کرابوو به‌ بابه‌تی فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌ بۆ منداڵان. ئه‌م بابه‌ته‌ چه‌ند ده‌یه‌یه‌ له‌ بواری فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌دا که‌وتووه‌ته‌ به‌ر تیشکی کۆمه‌ڵه‌ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ڕوو له‌ زیاد‌ بوون و وه‌ک لقێکی تایبه‌تیی فێرکاری فه‌لسه‌فه‌ چاوی لێ‌ده‌کرێ. له‌م کۆڕه‌دا عه‌لیڕه‌زا محه‌ممه‌دنیژاد دوو وتاری به‌ ناوه‌کانی " پێشه‌کییه‌ک له‌سه‌ر فێرکاریی فه‌لسه‌فه‌ بۆ منداڵان و په‌روه‌رده‌ی بیری فه‌لسه‌فی" و "چۆن به‌ وتنه‌وه‌ی چیرۆک، فه‌لسه‌فه فێری منداڵان بکه‌ین" خوێنده‌وه‌ و باسێکی ورد له‌سه‌ر ئه‌م وتارانه‌ له‌لایه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه ورووژا.‌‌

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393 ساعت 22:54 | |

تان‌وپۆی ڕه‌خنه‌ له‌ چندراوه‌ی ئه‌ندێشه‌‌دا

ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌

پرۆسه‌ی وه‌ ده‌ست هێنانی مه‌عریفه‌ له‌ هه‌ر بوونه‌وه‌رێکی زیندوودا به‌ سه‌رهه‌ڵدانی کێشه‌یه‌ک و هه‌وڵ‌دانی بوونه‌وه‌ره‌ زیندووه‌که‌ بۆ به‌ره‌وڕوو بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م کێشه‌یه‌ ده‌ست پێ ده‌کا؛ جا ئه‌م کێشه‌یه‌ چ پرسێکی تیۆری بێ که‌ پێویست بێ ڕێگایه‌ک بۆ ڕایی کردنی بدۆزرێته‌وه‌ و چ گرفتێکی عه‌مه‌لی بێ که‌ بۆ لابردنی پێویستی به‌ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگایه‌ک هه‌بێ. ئه‌و دۆخه‌ی تێیدا بوونه‌وه‌رێک له‌گه‌ڵ کێشه‌یه‌کی گریمانکراودا به‌ره‌وڕوو ده‌بێته‌وه‌، هه‌ر به‌ته‌نیا تایبه‌ت به‌ ئینسان نییه‌. که‌وتنه‌ ناو دۆخی ئه‌وتۆ و هه‌وڵ‌دان بۆ لێ ده‌رباز بوونی، بابه‌تێکی هاوبه‌شی وایه‌ که‌ هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کان له‌ ماکژییه‌وه‌ بگره‌ هه‌تا مرۆڤ پێکه‌وه‌ کۆ ده‌کاته‌وه‌. که‌وایه‌ پرۆسه‌ی وه‌ده‌ست هێنانی مه‌عریفه‌ ـ له‌ مانایه‌کی زۆر گشتگر و به‌ربڵاودا ـ تایبه‌ت به‌ مرۆڤ نییه‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه هجدهم فروردین 1393 ساعت 23:34 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱٢١، کۆڕی شێعر و رەخنەی ئەدەبی

رۆژی پێنج شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ٨ی ڕه‌شه‌ممه‌ی ١٣٩٢ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ٢٧ی فێورییەی ٢٠١٤ ی زایینی فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز) کۆری شێعروره‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆی به‌رێوه‌برد. سه‌ره‌تا چه‌ند کورته‌ شێعر به‌ زمانی فارسی به‌ ناوه‌کانی "قفس" ،"دریا" ، "شرق" ، "سوزچشم" ، " مسافر روز" ، "من و ستاره‌ دنباله‌ دار" و "پنجره‌ باغ من" له‌ لایان به‌رێز سۆهراب مورادی خوێندرانه‌وه‌. دواترچه‌ند شێعر له‌ لایەن به‌رێز شاڕوخ حه‌سه‌ن زاده‌ به‌ ناوه‌کانی " سبه‌ی" ، "ڕاستی" ،  "دار" ،  "جادووگه‌ر" و "دڵی ته‌نیا" خوێندرانه‌وه‌. پاشان دوو شێعر له‌ قالبی کلاسیک دا له‌ لایان به‌رێز حاج قوباد زه‌رزا به‌ ناوه‌کانی " قه‌تره‌ کانی" و "شنۆ" خوێندرانه‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌ کۆتایی دا به‌رێز که‌ریم خزری دوو شێعری به‌ ناوه‌کانی " 2014" و "شاعیرم" خوێنده‌وه‌  که‌ سه‌رجه‌م شێعره‌کان باسێکی تێروته‌سه‌لیان له‌سه‌رکرا و راو و بۆچوونی ئامادەبووانی ورووژاند.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه بیست و سوم اسفند 1392 ساعت 0:4 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱٢٠، کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی ١ی ره‌شه‌مه‌ی ١٣٩٢ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ٢٠ی فێورییه‌ی ٢٠١٤ی زایینی، مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد.
له‌م کۆڕه‌دا پێشان کاک شاڕوخ حه‌سه‌ن‌زاده‌ دوو چیرۆکی بە ناوەکانی "قه‌فه‌س" و "روو سوور" خوێنده‌وه‌ و پاشان ئاماده‌بووان باسیان له‌سه‌ر کرد. لە به‌شی دووهەم و کۆتاییدا کاک هێمن خالدی چیرۆکی 'سه‌ما"ی پێشکه‌ش به‌ ئاماده‌بووان کرد و دۆستانیش تاوتوێی ئه‌م چیرۆکه‌یان کرد
.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و دوم اسفند 1392 ساعت 23:25 | |

 سه‌ما    

                 هێمن خالدی

دوا نیوه‌روانێکی گه‌رمی هاوین سواری به‌له‌مه‌که‌م  بوومه‌ و پاڵم به‌ سه‌کووی نێوه‌راستی به‌له‌مه‌که  داوه‌ته‌وه‌ و نزیکه‌ خه‌ونووچه‌ بمباته‌وه‌. فکر له‌ تڕڕوهات ترین شتانێک ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ به‌ مێشکی هیچ که‌س ناگات. بۆ وێنه‌ : فکر له‌ هیچ ناکه‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌ خۆشترین فکرێکه‌ که‌ ئیستا به‌ مێشکم ده‌گات. ئه‌مرۆ سێ ماسیم گرتوونه‌، له‌و سێ ماسییانه‌ یه‌ک دانه‌یان که‌ چووکه‌ بوو به‌رهه‌ڵام کرد ماسیه‌کانم له‌ ناو نایلۆنه‌ک خست و نایلۆنه‌که‌شم خسته‌ ناو گیرفانی پانتۆله‌که‌م.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه چهاردهم اسفند 1392 ساعت 20:17 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۱۹، کۆڕی کوردۆلۆژی

 

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی ۲۴ی ڕێبه‌ندانی ۱۳۹۲ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ ۱۳ی فێورییەی ۲۰۱۴ی زایینی، عەلی تەها کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م دانیشتنه‌دا سەرەتا شاڕوخ حەسەن‌زادە وتاری "نیشتمانی ماننا و پاشای ئازا"ی خوێندەوە. ئەم وتارە بە کەڵک وەرگرتن لە بەڵگە مێژووییەکانی دەگمەنی بەر دەستی دیرۆک‌ناسان، تیشک دەخاتە سەر چەند گۆشەیەک لە شارستانییەت و شێوازی ژیان و حکوومەت و هەروەها بە گشتی دیرۆکی ۳۰۰ ساڵەی مانناییەکان، کە نزیکەکانی سەدەی یەکەمی بەر لە زایین لە چەند بەشێکی وڵاتی ئێستای کوردەواری ژیاون. بەشی دووەم و کۆتایی کۆڕەکە تەرخان کرا بۆ خوێندنەوەی بەشی یەکەمی کتێبی "ئاشنابوون بە مێژووی زمانەکانی ئێرانی" لە نووسینی "دکتور کوورش سەفەوی". نووسەر لەم کتێبە دا هەوڵی داوە بە زمانێکی ساکار باس لە جۆری پێوەندی و نزیکی یان خزمایەتی زمانەکانی هیند و ئەورووپی بە گشتی و زمانەکانی ئێرانی بە تایبەتی بکات.

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه ششم اسفند 1392 ساعت 11:16 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن ۱۱۸، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕیکه‌وتی ۱۷ی ڕێبه‌ندانی ۱۳۹۲ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ ۶ی فێورییه‌ی ۲۰۱۴ی زایینی، دانیشتنی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا وتارێک به‌ناوی "تان‌وپۆی ڕه‌خنه‌ له‌ چندراوه‌ی ئه‌ندیشه‌دا" له‌ نووسینی ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ خوێندراوه‌. ئه‌م وتاره‌ ڕه‌خنه‌یه‌ک بوو له‌سه‌ر وتاری "هه‌ڵپه‌رتاوتنی دارستانی هزر" ی دکتور مسته‌فا مه‌لیکیان. له‌ به‌شێکی وتاری "تان‌وپۆی ڕه‌خنه‌"دا وا هاتووه‌: "ئه‌م وێنه پچر پچڕه‌ی مه‌لیکیان له‌ جۆره‌کانی تێفکرین ڕایده‌نێ له‌ ڕاستی‌دا پاژه‌کانی لێک دابڕێندراوی پرۆسه‌یه‌کی واحیدن. ئه‌م پاژه‌ لێک دابڕێندراوانه‌ ده‌بێ وه‌کوو پاژه‌کانی پازێڵێک هه‌مدیسان به‌ ڕیزبه‌ندییه‌کی دروسته‌وه‌ له‌پاڵ یه‌ک دابندرێنه‌وه‌. به‌ ده‌ربڕینێکی تر له‌جیاتی ئه‌وه‌ی بڵێین بابه‌تی تێفکرین چه‌نده‌ها جۆری لێک دابڕاوی هه‌یه‌، باش‌تر وایه‌ بڵێین پرۆسه‌ی تێفکرین چه‌ندین قۆناغی تێک ته‌ندراوی هه‌یه‌. ئینجا ئه‌گه‌ر  ئه‌و پرۆسه‌ چه‌ند قۆناغییه‌ له‌ گشتایه‌تی خۆی‌دا له‌به‌رچاو بگرین تێده‌گه‌ین که‌ ئه‌م پرۆسه‌ چه‌ند قۆناغییه‌ به‌گشتی پرۆسه‌یه‌کی ڕه‌خنه‌گرانه‌یه‌."

خوێندنه‌وه‌ و تاوتوێی باسه‌کانی ئه‌م وتاره‌ هه‌تا کۆتایی‌ی کاتی دانیشتنه‌که‌ی خایاند.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه ششم اسفند 1392 ساعت 10:46 | |

نیشتمانی ماننا و پاشای ئازا

شاڕوخ حه‌سه‌ن‌زاده‌

سه‌روبه‌ندی هه‌زاره‌ی یه‌که‌می به‌ر له‌ زایین ناوچه‌ی رۆژئاوای ئاسیا شاهیدی ده‌سته‌لاتێکی تازه‌ و پێشکه‌وتوو بوو، سه‌ره‌تایی دامه‌زراندنی ئه‌م حکومه‌ته‌ به‌ده‌ست که‌سانی ژیر و لێ هاتووه که‌ یه کێتیه‌کی هاوڕه‌گه‌زیان پێک هێنا و بوو به‌ چقڵی چاوی داگیر که‌ران. ئه‌م شارستنیه‌ته‌ کۆنه‌ هه‌روه‌ک دیرۆکی باو و باپیرانی به‌ هۆی بێکه‌سی و شێواندنی که‌سانی ناحه‌ز،نه‌بوونی لێکۆله‌ر و توێژینه‌وه‌ی سه‌رده‌می زانستی ودێرین ناسی له‌ ناوچه‌ی ژێر ده‌سته‌ لاتیان زۆر به‌ لاوازی زانیاری له‌ سه‌ر تۆمار کراوه‌، بۆیه‌ ناچارین په‌نا به‌رینه‌ به‌ر قسه‌ و باسی ئاشووره‌کان و هیندێ سه‌رچاوه‌ی ئوورارتوویی،ئه‌م ده‌سته‌لاته‌ هه‌وێنی یه‌کگرتنی چه‌ند تایفه‌ و حه‌شیره‌تی خزمی لۆلۆیه‌کان و گووتی و ... بووه‌،له‌ ئاکام دوای نزیک به‌ 300 سال خۆڕاگری و به‌ر به‌ره‌کانی له‌ته‌ک دوژمن و داگیرکه‌ران، بۆ‌ ناو یه‌که‌م شانشینی یه‌ک گرتووی نیشتمان گه‌راوه‌ و بوو به‌ کۆڵه‌که‌ی به‌ هێزی ئابووری وڵاتی ماد.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و سوم بهمن 1392 ساعت 16:48 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 117، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

رۆژی پێنج شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 10ی رێبه‌ندانی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 30 ژانوییه‌ی 2014 زایینی  فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز)، ‌کۆڕی شێعروره‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. سه‌ره‌تا سێ شێعر له‌ لایه‌ن به‌رێز ئه‌حه‌د مه‌ولوودزاده‌ به‌ ناوه‌کانی "نه‌این خانه‌ نه‌ میخانه‌"، " تووره‌ ترین شێعر" و  "گۆڕان" خوێندرانه‌وه‌. پاشان  خه‌دیجه‌ی خه‌ییاتی دوو شێعری به‌ ناوه‌کانی "خه‌یاڵه‌کان"  و "خۆزگه‌" خوێنده‌‌وه‌، دواتر سێ شێعرله‌ لایه‌ن عه‌لیره‌زا محه‌مه‌د نیژاده‌وه‌ به‌ ناوه‌کانی "رۆژانی ژێرساباتی مه‌ینه‌ت وخه‌م"، "پاش وه‌رزێکی سه‌هۆڵاوی" و "رۆژی لێبورده‌یی" خوێندراوه‌، پاشان دوو شێعری تر به‌ ناوه‌کانی "یادی تۆ" و "شین" له‌ لایه‌ن به‌رێز شاڕوخ حه‌سه‌ن‌زاده‌وه‌‌ خوێندرانه‌وه‌. ‌ سه‌رجه‌م شێعره‌کان له‌ لایه‌ن ئاماده‌بوانه‌وه‌ چ له‌ باری زمانی شێعرییه‌وه‌ و چ له‌ باری فۆرمه‌وه‌ تاوتوێ کران و باس‌وخواسێکی زۆریان له‌سه‌ر کرا. له‌ کۆتایی دا به‌رێز سه‌لاح نووسره‌تی   باسێکی له‌ سه‌ر سواره‌ و شێعری شار کرد که‌ سه‌رنجی ئاماده‌بووانی ڕاکێشا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه هجدهم بهمن 1392 ساعت 11:0 | |

دوو کورته‌چیرۆکی شاڕوخ حه‌سه‌ن‌زاده‌

له‌ ژووری خۆی دانیشتبوو سه‌رقالی خوێندنه‌وه‌ی چیرۆکێکی کوردی بوو،هیوای پوورزای ته‌له‌فۆنی کردبه‌په‌له‌ وتی: له‌ کوێی شاهۆ؟

_ بۆ چ بووه‌ چ قه‌وماوه‌ ؟!

_ زووکه‌ به‌ خێرایی خۆت بگه‌هێنه‌ مالی خاڵه‌ محه‌مه‌د من ره‌نگبێ نه‌توانم به‌لام حه‌تمه‌ن تۆ بچوو جه‌نابی ماموستامەلا... وه‌رگێری کوردی فلانه‌ په‌رتۆکه‌ و چه‌ند که‌سی تر له‌وێنه‌‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه هجدهم بهمن 1392 ساعت 10:42 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 116، کۆڕی چیرۆک

 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 3ی رێبه‌ندانی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 23ی ژانویه‌ی 2014ی زایینی، کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆ له‌لایه‌ن مامه‌ند قادری و به‌ به‌شداری ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ڕێوه‌چوو.له‌م کۆڕه‌دا دوو چیرۆکی " رشد و زوال" و '' اتفاق''  له‌ نووسینی کاک سۆهراب مورادی پێش‌که‌ش کران و به‌شداربووان باسیان له‌سه‌ر کرد. له‌ درێژه‌دا دوو به‌شی دیکه‌ی وه‌رگێڕدراوی ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆکی عه‌باس مه‌عرووفی '' تراژێدی ئێرانی'' و '' کاڵ بوونه‌وه‌ی هه‌ڵکه‌وتی له‌نه‌کاو له‌ تراژێدیی ئێرانی‌دا'' له‌لایه‌ن  ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ خوێندراوه‌. له‌ کۆتایی‌دا وت‌ووێژێک له‌گه‌ڵ چیرۆک‌نووس و ره‌خنه‌گری فارس محه‌ممه‌د ره‌زا گووده‌رزی له‌سه‌ر باسی '' ئه‌ده‌بیاتی هه‌ڕه‌مه‌په‌سه‌ند'' خوێندراوه‌ و ئاماده‌بووان تاوتوێیان کرد.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه هجدهم بهمن 1392 ساعت 10:24 | |

 تراژێدیی ئێرانی

 ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆک‌نووسیی عه‌باس مه‌عرووفی، به‌شی شه‌شه‌م

له‌ تراژێدی ئێرانی‌دا کاتێک رۆسته‌م ده‌چێته‌ شه‌ڕی زۆراب، له‌ ڕۆژی یه‌که‌م‌دا نهۆم ده‌هێنێ و ده‌شکێ. به‌ڵام زۆراب ئه‌م پاڵه‌وانه‌ سه‌رکه‌وتووه،‌ ناجوامێرانه‌ ناجووڵێته‌وه‌ و ڕۆسته‌م ناکوژێ. چونکه‌ متمانه‌ی به‌ هێزی شان‌وباهۆی خۆی هه‌یه‌ و ده‌زانێ له‌ تێک‌هه‌ڵچوونی دواتر دا دیسان سه‌رده‌که‌وێ و به‌سه‌ر رۆسته‌م‌دا زاڵ ده‌بێ. ڕۆسته‌می پاڵه‌وانی ئێرانی که‌ له‌ هه‌موو ژیانی‌دا مرۆڤێکی "به‌ ئه‌ندازه‌" بووه‌، بۆ به‌ره‌وڕوو بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ زۆراب‌ که‌ له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌وه‌وه‌ پاڵه‌وانێکی نه‌ناسراوه‌، ناچاره‌ هێزێکی به‌ده‌ر له‌ ئه‌ندازه‌ی خۆی وه‌ده‌ست بهێنێ. ئه‌و که‌سه‌ی فێڵ و ته‌ڵه‌که‌ ده‌کار ده‌کا و ده‌سته‌وداوێنی درۆ ده‌بێ و بۆ سه‌رکه‌وتن به‌سه‌ر خه‌نیمه‌که‌ی‌دا له‌ ئان‌وساتێک‌دا له‌ ئه‌ندازه‌ی خۆی ده‌رده‌چێ، گه‌وهه‌ره‌که‌ی خواروخێچه‌.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه هشتم بهمن 1392 ساعت 11:10 | |
ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن سه‌د و پازده‌، کۆڕی کوردناسی
 
 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 26ی به‌فرانباری 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 16ی ژانوییهی 2014ی زایینی، عه‌لی تهها کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد.  له‌م دانیشتنه‌دا دوو بابه‌ت پێشکه‌ش کرا. یه‌که‌م : دە درێژەی باسەکانی پێوه‌ندی‌دار به‌ ژانری ئەدەبیی فۆلکلۆری بەیت دا  رەهبەر مەحموودزادە بەشێکی تری لە کتێبی "پێكهاتەی بەیتی کوردی"ی پێشکەش کرد و ئامادە بووانیش پرسیار و بۆچوونەکانی خۆیان سەبارەت بەم باسە خستە ڕوو. بۆ بەشی دووەم و کۆتایی شاڕوخ حەسەن‌زادە وتارێکی لێکۆڵەرانەی دیرۆکی بە ناوی "مووساسیر ڕووگەی ئۆراتووییەکان" ئامادە کردبوو کە بە هێنانەوەی کۆمەڵێک بەڵگە و سەرچاوەی مێژوویی وەکوو دەقی زیادتر لە 300 بەردەنووسی ئەو سەردەم، تیشکی خستبووە سەر هێندەک لە نهێنییە مێژووییه‌کانی ئۆراتووییەکان بە تایبەت شار(دەوڵەت‌شار)ی مووساسیر. هەر دوو مژاری ئەم کۆڕە بۆ دانیشتنەکانی داهاتووی بەشی کوردناسی درێژەیان پێ‌دەدرێت.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در سه شنبه هشتم بهمن 1392 ساعت 10:58 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن، سه‌دوچارده‌، کۆڕی ڕووناکبیری


ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 12ی به‌فرانباری 1392ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ 2ی ژانوییه‌ی 2014ی زایینی، ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م دانیشتنه‌دا وه‌رگێڕدراوی وتارێکی دکتۆر مسته‌فا مه‌لیکیان به‌ناوی "هه‌ڵپه‌ڕتاوتنی دارستانی هزر" خوێندراوه‌ و زۆر به‌ وردی تاوتوێ کرا. نووسه‌ر له‌م وتاره‌دا شه‌ش جۆری تێفکرین ده‌ست‌نیشان ده‌کا و هه‌رکامه‌یان به‌ کورتی لێک‌ده‌داته‌وه‌. ئه‌م شه‌ش جۆرانه‌ی تێفکرین له‌ ڕوانگه‌ی مه‌لیکیانه‌وه‌ بریتین له‌: تێفکرینی توێژه‌رانه‌، ئیستیدلالی، ڕه‌خنه‌گرانه، به‌رگری‌کارانه‌، دان‌وستان‌کارانه‌ و داهێنه‌رانه‌.

دوای شی‌کردنه‌وه‌ی بۆچوونه‌کانی نووسه‌ر وا بڕیار درا له‌ دانیشتنی دواتری ڕووناکبیری‌دا وتارێکی ڕه‌خنه‌یی له‌سه‌ر ئه‌م وتاره‌ی دکتۆر مه‌لیکیان بخوێندرێته‌وه‌.‌

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه سوم بهمن 1392 ساعت 21:5 | |

هه‌ڵپه‌رتاوتنی دارستانی هزر

پێویستیی گرینگی‌دان به تێفکرینی ڕه‌خنه‌گرانه‌‌

 

دکتور مسته‌فا مه‌لیکیان

له‌ باسی تێفکرینی ڕه‌خنه‌گرانه‌دا باش‌تر وایه‌ سه‌ره‌تا بزانین تێفکرینی ڕه‌خنه‌گرانه‌ پێوه‌ندی به‌ کامه‌ بواری مه‌عریفی له‌ زانسته‌ ئینسانییه‌کانه‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌موو لقه‌کانی خوێندن یا ئه‌وه‌ی دیسیپلینی پێ ده‌گوترێ به‌ سه‌ر سێ ده‌سته‌ی گه‌وره‌دا دابه‌ش ده‌بن که‌ برێتین له‌ لقه‌کانی "زانستی"، "ته‌کنیکی" و "هونه‌ری". له‌ هێندێک له‌م لقانه‌دا یه‌که‌مین هه‌وڵ ناسینی جیهانی بوون به‌ به‌ربڵاوترین مانای خۆی و ئاگادار بوون له‌و شتانه‌یه‌ که‌ ڕوو ده‌ده‌ن. به‌ڵام له‌ هێندێک لقی تردا ئامانجێکی له‌م چه‌شنه‌ ڕه‌چاو ناکرێ به‌ڵکوو ئامانج ئه‌وه‌یه‌ گۆڕانکارییه‌ک له‌ جیهانی بوون‌دا وه‌دی بێ.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه سوم بهمن 1392 ساعت 20:57 | |

ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن 113 کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 5ی به‌فرانباریی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ربه‌ 26یی دێسامبری 2013ی زایینی، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی  ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ لایه‌ن مراد ئه‌عزه‌می و به‌ به‌شداری ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆ و هۆگرانی ئه‌ده‌ب و که‌لتوور به‌ڕێوه‌چوو. له‌م کۆڕه‌دا سه‌ره‌تا به‌ پێی بڕیاری پێشوو، مراد ئه‌عزه‌می وتاری " خۆشه‌چینی گولزاری نالی" خوێنده‌وه‌. ئه‌م وتاره‌ خوێندنه‌وه‌یه‌ک بوو وێڕای خوێندنه‌وه‌کانی مامۆستایان موده‌رریسه‌کان و مامۆستا مه‌سعوود محه‌ممه‌د له‌سه‌ر غه‌زه‌لێکی نالی به‌ سه‌روای (چین) و به‌م مه‌تله‌عه‌وه‌:

خه‌تات فه‌رموو که‌ خۆشه‌ چین و ماچین/ که‌ ناچین لێره‌ خۆشه‌چینی ماچین

دوای پێشکه‌ش کردنی وتاره‌که‌ باسێکی هه‌راو و تیڕوته‌سه‌ل سه‌باره‌ت به‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی زمانی شێعری نالی به‌تایبه‌ت و گوتاری شێعری بابان به‌ گشتی کرا. هه‌روه‌ها له‌م ڕه‌هه‌نده‌وه‌ باسه‌که‌ کێشرایه‌ سه‌ر گوتاری ڕه‌خنه‌یی سه‌رده‌م سه‌باره‌ت به‌ ده‌ق به‌ تایبه‌ت ده‌قی شێعری و پێوه‌ندیی ده‌ق و ڕه‌خنه‌ و تیۆریی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی و شوێنی له‌سه‌ر ده‌قی جۆراوجۆر و په‌تای داسه‌پاندنی تیۆری به‌سه‌ر ده‌قی ئه‌ده‌بی‌دا له‌ لایه‌ن هێندێک له‌ نووسه‌رانه‌وه‌. دوای ئه‌م وتاره‌ چه‌ند پارچه‌ شێعری مامۆستا شیرکۆ بێکه‌س که‌ له‌ لایه‌ن ئه‌حمه‌دی شاملوو و سه‌ید عه‌لی ساڵحییه‌وه‌ وه‌رگێڕدرابوون، خوێندرانه‌وه‌. له‌ کۆتایی به‌رنامه‌که‌داکتێبی تازه‌بڵاوبووه‌وه‌ی "چیرۆکه‌ شێعری عه‌زیز و کوبڕا" ناسێندرا که‌ به‌ڕێزان حه‌سه‌ن سه‌لیمی و شه‌ریف فه‌لاح کۆیان کردووه‌ته‌وه‌ و ئه‌نیستیتۆی که‌له‌پووری کوردیی سڵیمانی بڵاوی کردووه‌ته‌وه‌.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه بیست و سوم دی 1392 ساعت 20:45 | |
ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن 112 کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 28ی سه‌رماوه‌زی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ربه‌ 19ی دێسامبری 2013ی زایینی، مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م دانیشتنه‌دا دوو به‌ش پێشکه‌ش کرا. یه‌که‌م : وتارێکی ره‌خنه‌یی له‌سه‌ر فیلمی "درباره‌ الی..." له‌ ده‌رهینانی ئه‌سغه‌ری فه‌رهادی له‌ نووسین و پێشکه‌ش کردنی کاک ئاسۆ جه‌وده‌ت خوێندراوه‌ و ئاماده‌بووان باسییان له‌سه‌ر کرد.
دووهه‌م : چیرۆکی "ده‌م و چاو " له‌ نووسینی خاتوو ئالیس مۆنرۆ وه‌رگری خه‌ڵاتی نۆبێلی ئه‌ده‌بیاتی 2013 ، وه‌رگێرانی کاک سلێمان دڵسۆز که‌ بۆ یه‌که‌مین جار ئاسه‌واری ئه‌م نووسه‌ره‌ به‌ کوردی وه‌رگێردرابوو خوێندراوه‌.
له‌ کۆتایی‌دا به‌ هۆی نه‌مانی کات باس له‌سه‌ر ئه‌م چیرۆکه‌ هه‌ڵگیرا بۆ دانیشتنی داهاتووی چیرۆک
.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه ششم دی 1392 ساعت 11:50 | |
ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن 111 کۆڕی کوردناسی

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 21ی سه‌رماوه‌زی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 12ی دێسامبری 2013ی زایینی، عەلی تەها کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م کۆڕه‌دا سەرەتا ڕەهبەر مەحموودزادە بەشێکی تر لە فەسلی دووەمی کتێبی "پێكهاتەی بەیتی کوردی" پێشکەشی ئامادەبووانی ئەنجومەن کرد و بوو بە بابه‌تی چەند پرسیار و باسی گرینگ سەبارەت بە دۆزینەوەی فاکتەرەکانی پێک‌هێنەری چوارچێوەی بەیت. بۆ بەشی دوو و کۆتایی بەڕێز کاک شاڕوخ حەسەن‌زادە وتارێکی لە ژێر ناوی "سێ‌کوچکەی خۆڵەمێش" ئامادە کردبوو کە لێکۆڵینەوەیەکی دیرۆک‌ناسانەیە سەبارەت بە چەند شۆڕشی گەلی ماد دژ بە دەستەڵاتی هەخامەنشیەکان دوای ڕووخانی کیانی سیاسیی مادەکان دە نێو چەند بەڵگەی مێژوویی وەک بەردەنووسەکانی بێستوون و ... . ئەم وتارە زۆر جێی سرنجی دانیشتووانی ئەنجومەن بوو و چەند باسی بە کەڵکی سەبارەت بە بابه‌تی وتارەکە لێکەوتەوە.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه ششم دی 1392 ساعت 11:46 | |

سیاسه‌تی سه‌رشه‌قام و ئه‌کادیمی ئێرانی

ڕوانینێک بۆ شێوازه‌کانی خۆده‌ربڕین له‌ناو خوێندکارانی ئێرانی‌دا


دکتور مه‌قسوود فه‌راسه‌تخاه

ژیانی خوێندکاری هه‌ڵگری که‌شێک له‌ ئه‌زموونه‌ ژیاوه‌کانی خوێندکاران له‌ خولی خوێندنی زانستگادایه‌ و لایه‌نی جۆراوجۆری فێرخوازی، فیکری، زانستی، وه‌رزشی، پیشه‌یی، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، هونه‌ری و خه‌وگه‌یی له‌خۆی ده‌گرێ. ئه‌م جۆره‌ ژیانه‌ سروشتێکی سه‌رووـ ده‌رسی  هه‌یه‌ واته‌ ئه‌گه‌رچی چالاکیی ڕه‌سمی‌ی پێوه‌ندیدار به‌ کاروباری خوێندن و فێرخوازیش ده‌گرێته‌وه‌ به‌ڵام بارته‌قای ئه‌م کاروباره‌ش به‌رته‌سک نابێته‌وه‌ و کۆمه‌ڵێک چالاکی و هه‌ڵسووڕانی فه‌وقی به‌رنامه‌ و کلووپ و تیم و ده‌مه‌ته‌قه‌ و کۆڕوکۆمه‌ڵ و هاوپێوه‌ندیی خوێندکاری له‌ ناوه‌وه‌ یا ده‌ره‌وه‌ی زانستگاش له‌خۆی ده‌گرێ.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه بیست و دوم آذر 1392 ساعت 20:5 | |

ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن 110 کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 14ی سه‌رماوه‌زی 92ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 5ی دێسامبری 2013ی زایینی فه‌تاح محه‌ممه‌دنیژاد کۆری ره‌خنه ‌و شێعری ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌رێوه‌ برد. له‌م کۆره‌دا سه‌رجه‌م پێنج شێعر خوێندرانه‌وه‌،که‌ دوو شێعر له‌لایه‌ن  مێهدی جه‌ودته‌وه‌(ئاسۆ) خوێندرانه‌وه‌، ناوی یه‌کێک له‌م شێعرانه‌ "چاوچاوێنی به‌خۆرایی" بوو. دوو شێعریش به‌ ناوه‌کانی"دووارۆژ" و "دارستان" له‌ لایه‌ن شارۆخ حه‌سه‌ن‌زاده‌وه‌‌ خوێندرانه‌وه‌ و له‌ به‌شی کۆتایی کۆره‌که‌دا‌ شێعرێک به‌ ناوی "خوار" له‌ لایه‌ن که‌ریم خزرییه‌وه‌ خویندرایه‌وه‌، که‌ باس و خواسێکی زۆری به‌ دوای خۆی دا هێناو کۆره‌که‌ی گه‌رمتر کرد.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه بیست و دوم آذر 1392 ساعت 20:2 | |
ڕاپۆرتی کاری ئەنجومەن 109 کۆڕی ڕووناکبیری

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 7ی سه‌رماوه‌زی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 28ی نۆڤا‌مبری 2013ی زایینی، ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م کۆڕه‌دا وه‌رگێڕدراوی وتارێکی دکتۆر مه‌قسوود فه‌راسه‌تخاه به‌ناوی "سیاسه‌تی سه‌رشه‌قام و ئه‌کادیمی ئێرانی" خوێندراوه‌. ئه‌م وتاره‌ له‌ دوو به‌شی سه‌ره‌کی پێک‌هاتووه‌. له‌ به‌شی یه‌که‌م‌دا نووسه‌ر له‌ ڕوانگه‌ی کۆمه‌ڵناسیی فه‌رهه‌نگه‌وه‌ ڕوانیویه‌ته‌ شێوازه‌کانی ژیانی خوێندکارییه‌وه‌. له‌ به‌شی دووه‌م‌دا هه‌وڵ دراوه‌ قۆناخه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی خوێندکاری له‌ ئێران‌دا له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زرانی زانستگای تارانه‌وه‌ هه‌تا دوای شۆڕشی ساڵی 57 پۆلێن بکرێن. نووسه‌ر به‌ گوێره‌ی چه‌ندین پێوانه‌ هه‌وڵی داوه‌ ئه‌م قۆناغانه‌ دیاری بکا. نووسه‌ر، پێوانه‌کان له‌ دووتوێی ئه‌م پرسیارانه‌ی خواره‌وه‌‌دا دیاری ده‌کا: ‌۱ـ کامه‌ چینی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ستی به‌ زانستگا ڕاده‌گه‌یشت؟ ۲ـ پارادایمی زاڵ به‌سه‌ر ژیانی خوێندکاری چ پارادایمێک بوو؟۳ـ خوێندکاره‌کان، چ یۆتۆپیا/شاره‌خه‌ونێکیان هه‌بوو؟ ۴ـ چ چه‌مکگه‌لێک کاری ده‌کرده‌ سه‌ر ژیانی خوێندکاری؟ ۵ـ پرسه‌ باوه‌کان چ بوون؟ ۶ـ شوناسه‌ به‌رچاوه‌کان کامانه‌ بوون؟ و ۷ـ مۆدێلی خۆ ده‌ربڕین له‌ هه‌ر ده‌وره‌یه‌ک‌دا چۆن بوو؟

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه بیست و دوم آذر 1392 ساعت 19:50 | |
راپۆرتی کاری ئەنجومەن 108 کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 30ی گه‌ڵاڕێزانی 1392ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 21ی نۆڤه‌مبری 2013ی زایینی، مامه‌ند قادری کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد. له‌م دانیشتنه‌دا سه‌ره‌تا شاروخ حه‌سه‌ن‌زاده‌ دوو کورته‌چیرۆکی به‌ناوه‌کانی "زمان" و "خاک" خوێنده‌وه‌. دواتر عه‌لی‌ڕه‌زا محه‌ممه‌دنیژاد هه‌ندێک  کورتیله‌چیرۆکی به‌ ناوه‌کانی: "ژیان یا غه‌م‌نامه‌"، "وه‌رین"، "ماچ‌ئه‌ستێن"، "چاوه‌ڕێ" و ... خوێنده‌وه‌ و دانیشتووان بۆچوونی خۆیان ده‌ربڕی. له‌ به‌شی دواتردا به‌شی پێنجه‌می وه‌رگێڕانی ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆک‌نووسیی عه‌باس مه‌عرووفی خوێندراوه‌. مه‌عرووفی له‌ به‌شێک له‌م وتاره‌دا ده‌ڵێ: "لایه‌نی ده‌ره‌کی‌ی که‌سایه‌تی به‌ گیرانه‌وه‌ی کامێرای کارگێری‌کراوی نووسه‌ر و به‌هۆی وێنه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێ؛ هه‌ڵبه‌ت به‌ شێوه‌یه‌کی نابه‌رودوا و به‌ شێوه‌ی شتێکی وه‌ک زه‌ینی مرۆڤی ئه‌مڕۆ. لایه‌نی ده‌ره‌کی‌ی که‌سایه‌تی به‌ له‌قاودانی ترس و دڵه‌ڕاوکێ و حاڵ و دۆخی که‌سایه‌تی له‌ فۆرمێکی مۆدێرن‌دا و به‌ شێوه‌ی شه‌پۆلی وشیاری و له‌ناو کاته‌کانی په‌رژ و بڵاودا ده‌رده‌بڕدرێ. تێکچندراوی‌ی ناته‌بایی‌ی نێوان ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی که‌سایه‌تی کایه‌ی هونه‌رمه‌ندانه‌ی کامێراکانه‌. کامێرایه‌کیان له‌ ناوه‌وه‌ ده‌که‌وێته‌ پشکنینه‌وه‌ی زه‌ین و وێنای ده‌کا و ئه‌وی‌تریان له‌ ده‌ره‌وه‌، که‌سایه‌تیی نمایش ده‌کا. کایه‌ی دوو کامێرای ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ زیادترین قووڵایی ده‌دا به‌ که‌سایه‌تی، چونکه‌ بیرکێشه‌کێ ده‌ورێکی گرینگ ده‌گێڕێ. ئه‌گه‌ر نووسه‌ر ده‌ره‌قه‌تی کورت‌بڕینه‌وه‌ بێ و له‌ بۆسه‌ی مه‌ترسی‌داری له‌ بنی کووله‌که‌دان نه‌جاتی بێ، ده‌توانێ که‌سایه‌تی‌ی هه‌رماو بخولقێنێ. نووسه‌ر بۆ خولقاندنی که‌سایه‌تی ده‌ره‌کی و ناوه‌کی پێویستی به‌ زه‌ینێکی چڕبۆوه‌ و بێ‌بڕانه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌ ڕه‌نگڕێژی کردنی که‌سایه‌تی‌دا هه‌رچه‌نده‌ی گۆشه‌نیگاکه‌ به‌رته‌سک‌تر بێ، ڕووکاری که‌سایه‌تی به‌رچاوتر ده‌بێ. له‌ ڕه‌نگڕێژی کردنی خانووبه‌ره‌دا، ئه‌گه‌رچی بناغه‌کان، ژێرخانی ڕووکاره‌که پێک ده‌هێنن‌، به‌ڵام قه‌ت نادیترێن. ڕه‌نگڕێژی کردنی که‌سایه‌تیش ڕێک به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ بناغه‌ و ڕیشه‌کانییه‌وه‌. ڕیشه‌ و بناغه‌ی که‌سایه‌تی برێتی‌یه‌ له‌ پێشینه‌ و ڕابردووه‌که‌ی که‌ پێویست ناکا له‌ ژێر گشت ڕووبه‌ری پێکهاته‌ی ڕۆمان‌دا حه‌شار درابێ، به‌ڵکوو له‌ چوار سووچی گێڕانه‌وه‌که‌دا یا له‌ شوێنی گرینگ‌دا قورسایی‌ی هه‌موو پێکهاته‌که‌یان له‌سه‌ر شانه‌."

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه هفدهم آذر 1392 ساعت 22:38 | |