واسازی و بازپردازش فرمی داستان فریدون

رهبر محمودزاده‌

بدیع بودن اثر به‌ "معاصر بودن" آن بستگی دارد؛ یعنی به‌ ارتباط و نسبتی که‌ یک اثر مفروض با جهان هنر و ادبیات روز دارد. پاسکال کازانووا در کتاب "جمهوری جهانی ادبیات" با‌ خلق استعاره‌ای گویا و پرمعنی به‌ ایضاح بخشی از نظریات خود می‌پردازد: استعاره‌ی "نصف‌النهار گرینویچ ادبی". این استعاره‌ در قیاس با اصطلاح "نصف‌النهار گرینویچ جغرافیایی" برساخته‌ شده‌ است، البته‌ با یک تفاوت جالب: نصف‌النهار گرینویچ جغرافیایی، مکانی است که‌ زمان شبانه‌روزی آن را به‌عنوان معیار مقایسه‌ی زمان نواحی گوناگون در نظر می‌گیرند. ولی نصف‌النهار گرینویچ ادبی "زمان" خاصی است که‌ ارتباط با آن "تکه‌ از زمان" معیاری را برای سنجش سرمایه‌های ادبی در مکان‌های جغرافیایی مختلف به‌ دست می‌دهد. حضور در نصف‌النهار گرینویچ جغرافیایی یعنی حضور در مکانی خاص روی ربع مسکون. یعنی "در جایی بودن". اما حضور در نصف‌النهار گرینویچ ادبی یعنی حضور فعال و آفرینش‌گر در زمانی خاص: یعنی "در زمانی خاص بودن". معاصر بودن به‌ همین معنی است.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه هشتم اسفند ۱۳۹۳ ساعت 17:25 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 169، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

کۆری تایبه‌ت به‌ شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ ڕێکه‌وتی 7ی ڕه‌شه‌مه‌ی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌26ی فێبرییه‌ی 2015ی زایینی له‌ ژووری تایبه‌تی ئه‌نجومه‌ن به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا که‌ کۆڕ‌گێڕه‌که‌ی فه‌تاح محه‌ممه‌دنیژاد (ڕێباز) بوو، سه‌ره‌تا ئازاد ڕه‌سوولی دوو پارچه‌ شێعری خوێنده‌وه‌ و دواتر هه‌ر کام له‌ حاجی قوباد زه‌رزا و که‌ریم خزری پارچه‌ شێعرێکیان خوێنده‌وه‌ و ئاماده‌بووان به‌ تێروته‌سه‌لی له‌سه‌ر لایه‌نه‌ جۆراوجۆره‌کانی ئه‌م شێعرانه‌ دووان. پاشان ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ وتارێکی به‌ناوی "هه‌ڵه‌ باوه‌کان له‌ نرخاندنی به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان‌دا" خوێنده‌وه‌. نووسه‌ر له‌ به‌شێک ل وتاره‌که‌ی‌دا ده‌نووسێ: "هه‌ڵه‌کان له‌ پێنج شێوه‌ی باو‌دا خۆیان ده‌رده‌خه‌ن. ئه‌م پێنج هه‌ڵه‌کارییه‌ باوانه‌ بریتین له‌: 1ـ چاو به‌ شه‌واره‌ که‌وتن به‌هۆی ئاوانگاردیسمه‌وه‌ 2ـ چاو به‌ شه‌واره‌ که‌وتن به‌هۆی کلاسیسمه‌وه 3ـ غیابی ڕوانینی مێژوویی 4ـ چاو به‌ شه‌واره‌ که‌وتنی نووسه‌ر به‌ هۆی به‌رهه‌می خۆیه‌وه‌ و 5ـ ڕه‌چاو کردنی ڕوانینی پله‌ یه‌ک له‌ جیاتی ڕوانینی پله‌ دوو"

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه هشتم اسفند ۱۳۹۳ ساعت 17:14 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 168، کۆڕی تایبه‌تی چیرۆک

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 30ی ڕێبه‌ندانی 1393 به‌رانبه‌ر به‌ 19ی فێبرییه‌ی 2015ی زایینی له‌ چوارچێوه‌ی کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ، کۆڕێکی تایبه‌ت پێک‌هات. ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌م کۆره‌دا میوانداریی له‌ هێندێک نووسه‌رانی تاران کرد. ئه‌م دانیشتنه‌، ته‌رخان کرابوو به‌ ڕه‌خنه‌کاری و هه‌ڵسه‌نگاندنی به‌رهه‌مێکی داستانیی فارسی به‌ ناوی "فریدون پسر فرانک". ئه‌م کۆڕه‌ به‌ داوای قوتابییانی کارگه‌ی چیرۆک‌نووسیی عه‌لی‌ره‌زا مه‌حموودی ئیرانمێهر ، نووسه‌ری ئه‌م به‌رهه‌مه‌، پێک هاتبوو. له‌م دانیشتنه‌دا که‌ به‌ ئاماده‌بوونی نووسه‌ر‌ی کتێب و هێندێک له‌ قوتابییانی کارگه‌ چیرۆک‌نووسییه‌که‌ی له‌ تاران، پێک‌هاتبوو، سه‌ره‌تا کۆرگێڕ، مامه‌ند قادری به‌خێر هاتنی میوانه‌کان و باقی ئاماده‌بووانی کرد و ده‌ستووری کاری کۆڕه‌که‌ی ڕاگه‌یاند. دواتر عه‌لیڕه‌زا مه‌حموودی ئیرانمێهر چه‌ند به‌شێکی له‌ کتێبه‌که‌ی خوێنده‌وه‌. له‌ به‌شی دواتری کۆڕه‌که‌دا ڕه‌هبه‌رمه‌حموودزاده‌ وتارێکی له‌ ژێر سه‌ردێڕی "واسازی و بازپردازش فرمی داستان فریدون" خوێنده‌وه‌. نووسه‌ر له‌ به‌شێک له‌ وتاره‌که‌ی‌دا ده‌ڵێ:


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه ششم اسفند ۱۳۹۳ ساعت 19:21 | |

گفتگو با دکتر مصطفی ملکیان درباره‌ی زبان مادری

من شکی در این ندارم که زبان یعنی زبان مادری. اگر نگویم مهم‌ترین، باید بگویم یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های سازنده شخصیت، منش و هویت انسان است. مخصوصا با توجه به اینکه ما اساسا بدون زبان، امکان و قدرت اندیشیدن نداریم. ما همیشه با زبان و به‌توسط زبان می‌اندیشیم. اینکه در زبان یونانی «سخن گفتن» و «اندیشیدن» با یک تعبیر شناخته می‌شدند به این دلیل بود که حتی در آن زمان هم فرهنگ عمومی پذیرفته بود که اساسا تفکر چیزی نیست جز سخن گفتن با خود.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در دوشنبه چهارم اسفند ۱۳۹۳ ساعت 21:9 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 167، کۆڕی کوردۆلۆژی

 

دانیشتنی کوردۆلۆژیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 23ی ڕێبه‌ندانی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 12ی فێبرییه‌ی 2015ی زایینی به‌ڕێوه‌چوو. عه‌لی ته‌ها ئه‌م دانیشتنه‌ی به‌ڕێوه‌برد. له‌ به‌شی یه‌که‌می دانیشتنه‌که‌دا موحسین جه‌ڵدیانی له‌ درێژه‌ی باسی دانیشتنی پێشووی کوردۆلۆژی له‌سه‌ر وێنه‌گری، باسێکی تازه‌ی هێنا ئاراوه‌. له‌م دانیستنه‌ش‌دا باسی وێنه‌گری له‌ ناوچه‌ی شنۆ له‌ ده‌یه‌ی 1330ی هه‌تاییه‌وه‌ هه‌تا ده‌یه‌ی 1340 له‌م ناوچه‌یه‌دا کرا. جگه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی به‌شێکی تر له‌ گوت‌وبێژێک که‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌حیم مه‌حموودزاده‌ کرابوو، کۆمه‌ڵه‌ وێنه‌یه‌کی مێژوویی‌ی تایبه‌ت به‌م ناوچه‌یه‌ش له‌ ڕێگای پرۆژکتۆره‌وه‌ پێسانی ئاماده‌بووان دران و ڕوون‌کردنه‌وه‌ی پێویستیان ده‌رباره‌ی‌دا درا. له‌ به‌شی دووه‌می دانیشتنه‌که‌دا، ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ به‌شی یه‌که‌می وتاری "په‌تی‌خوازی له‌ زمانی کوردی‌دا" خوێنده‌وه‌ و ئاماده‌بووان بۆچوونی خۆیان له‌سه‌ر وتاره‌که‌ ده‌ربڕی.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه یکم اسفند ۱۳۹۳ ساعت 16:13 | |

لە بێشەڵان‌دا

ڕیۆنوسوکێ ئاکوتاگاوا

وەرگێڕانی: سلێمان دڵسۆز

 

ڕیۆنوسوکێ ئاکوتاگاوا لە دایک‌بووی ١ی مارسی ١٨٩٢ ی تۆکیۆ، بە باوکی کورتەچیرۆکی ژاپۆن ناسراوە. گەورەترین خەڵاتی ساڵانەی ئەدەبیی ئەو وڵاتە بە ناوی ئەو نووسەرەوەیە. ئاکوتاگاوا لە تەمەنی کورتی خۆیدا نزیکەی سەد کورتە چیرۆکی نووسیون کە بەناوبانگترینیان "لە بێشەڵاندا" و "ڕاشومۆن"ن کە لە ساڵی ١٩١٤دا نووسراون؛ واتە سەد ساڵ لەمەوبەر. ئەو دوو چیرۆکە دواتر بوون بە بنەمای فیلمی بەناوبانگی "ڕاشومۆن" لە دەرهێنانی دەرهێنەری گەورەی ژاپۆن، کۆرۆساوا، کە بە یەکێک لە فیلمە کاریگەر و تایبەتەکانی مێژووی سینەما دادەندرێ. ئاکوتاگاوا کە ژیانێکی ناخۆش و تاڵی بووە و لە تەمەنی لاوەتیدا نەخۆشیی "شیزۆفێرنی" لە دایکیەوە بۆ بە میرات ماوە، تووشی وەهمی بیستن و بێ‌خەوی هاتووە و سەرەنجام بەرەبەیانی ٢٤ی جولای ١٩٢٧ و لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا، هێندێک دەڵێن بە سیانور و هێندێک دەڵێن بە خواردنی لەڕادەبەدەری حەبی خەو، کۆتایی بە ژیانی خۆی هێناوە.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و سوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 12:41 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 166، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 16ی ڕیبه‌ندانی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 5ی فێبرییه‌ی 2015ی زایینی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ، کۆڕی ڕووناکبیری به‌ڕێوه‌برد. ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ ئه‌م کۆڕه‌ی به‌ڕێوه‌برد. به‌شی یه‌که‌می کۆڕه‌که‌ ته‌رخان کرا به‌ ئاڵقه‌ی سێیه‌م له‌ زنجیره‌ باسه‌کانی "شێوازی تێفکرینی مه‌نتیقی". له‌م باسه‌دا له‌ درێژه‌ی باسه‌کانی پێشوو باسی گریمانه‌ی شاردراوه‌ و ده‌رنه‌بڕدراو له‌ به‌ڵگاندنه‌کان‌دا کرا. له‌ ئیستدلاله‌کان‌دا له‌پاڵ به‌ڵگه‌ ئاشکراکان هه‌ندێک گریمانه‌ هه‌ن که‌ ده‌رنابڕدرێن  به‌ڵام به‌م حاڵه‌شه‌وه‌ گه‌ڵاڵه‌ کردنیان بۆ گه‌یشتن به‌و‌ ئه‌نجامه‌ی مه‌به‌ستمانه پێویسته‌.‌  شرۆڤه‌کار ده‌بێ دوای دۆزینه‌وه‌ و ده‌ست‌نیشان کردنی پرس و مه‌به‌ست و به‌ڵگاندنه‌که‌، به‌ دوای گریمانه‌ شاردراوه‌کان‌دا بگه‌ڕێن و بزانن ئایا به‌ له‌پاڵ یه‌ک‌ دانانی به‌ڵکه‌ ئاشکراکان و گریمانه‌ ده‌رنه‌بڕدراوه‌کان، ئه‌نجامی مه‌به‌ست وه‌ دی دێ یان نا؟

بشی دووه‌می باسه‌که‌ ته‌رخان کرا بۆ باسی بوون‌ناسی ڕایه‌ڵه‌ مه‌جازییه‌کان. ئه‌م باسه‌ له‌ دانیشتنه‌کانی دواتری ڕووناکبیری‌دا درێژه‌ی پێ ده‌درێ.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و سوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 12:31 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 165، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 9ی رێبه‌ندانی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 29ی  ژانویه‌ی 2015ی زایینی کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌چوو. به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌م کۆڕه‌ فه‌تاح محه‌ممه‌دنیژاد (ڕێباز) بوو. له‌ سه‌ره‌تای دانیشتنه‌که‌دا زاهیر ته‌ها وتاێکی له‌سه‌ر وه‌رگیرانی چوارێنه‌کان خه‌یام له‌ لایه‌ن مامۆستا هه‌ژاره‌وه‌ خوێنده‌وه‌ و به‌راوردێکی له‌ نێوان وه‌رگێردراوه‌کانی مامۆستا هه‌ژار و شێخ سه‌لام  کرد. دواتر حاجی قوباد زه‌رزا پارچه‌ شێعرێکی خوێنده‌وه‌.

له‌ به‌شی دووه‌می به‌رنامه‌که‌دا گوت‌وبێژێک که‌ قادر ره‌سووڵ‌فات له‌گه‌ڵ شاعیری هاوچه‌رخ فه‌ره‌یدوون ئه‌رشه‌دی کردبووی خوێندراوه‌.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و دوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 22:1 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 164، کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 2ی رێبه‌ندانی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 22ی ژانویه‌ی 2015ی زایینی کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌لایه‌ن مامه‌ند قادرییه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ چوو.
ئه‌م دانیشتنه‌ له‌ دوو به‌ش‌دا به‌ڕێوه‌ چوو.
1ـ چیرۆکی "سفر" له‌ نووسین و خوێندنه‌وه‌ی سۆهراب مورادی پێش‌که‌ش‌ کرا و ئاماده‌بووانی ئه‌م کۆڕه‌ ره‌خنه‌و بۆچوونی خۆیان له‌سه‌ر ده‌ربڕی.  

2ـ له‌ درێژه‌ی زنجیره‌ باسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆکی عه‌باس مه‌عروفی  ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ وه‌رگێڕدراوی "چوار ئه‌ستونده‌کی چیرۆک"ی  خوێندیه‌وه‌.
هه‌ر لێره‌وه‌ هاوڕێیانی ئه‌نجومه‌ن ئاگار ده‌که‌ینه‌وه‌ که‌ کۆڕی داهاتووی چیرۆک ته‌رخان کراوه‌ به‌ کۆڕی ره‌خنه‌ له‌ رۆمانێکی فارسی به‌ نێوی " فریدون پسر فرانک" له‌ نووسینی "علی‌رضا محمودی ایران‌مهر. ئه‌م کۆڕه‌ به‌ ئاماده‌بوونی خودی نووسه‌ر به‌ڕێوه‌ ده‌چێ.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و دوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 21:46 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 163، کۆڕی کوردۆلۆژی

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 25ی به‌فرانباری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 15ی ژانوییه‌ی 2015ی زایینی، عه‌لی ته‌ها کۆڕی کوردۆلۆژیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌برد. له‌ سه‌ره‌تای کۆڕه‌که‌دا موحسین جه‌ڵدیانی له‌ درێژه‌ی باسه‌کانی مێژووی زاره‌کی ناوچه‌ی شنۆ باسیكی تازه‌ی هێنایه‌ گۆڕێ. ئه‌م باسه‌ برێتی‌ بوو له‌ گوت‌وبێژ له‌گه‌ڵ ڕه‌حیم شنۆیی مه‌حموودزاده‌. بابه‌تی گوت‌وبێژه‌که‌ مێژووی وێنه‌گری (عکاسی) له‌ شنۆ بوو.

له‌ به‌شی دواتردا شاروخ حه‌سه‌ن‌زاده‌، وتارێکی به‌ناوی "لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر حیماسه‌ی گیلگامێش" خوێنده‌وه‌.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و دوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 21:32 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 162، کۆڕی ڕووناکبیری

کۆری ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ ڕێکه‌وتی 18ی به‌فرانباری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 8ی ژانوییه‌ی 2015ی زایینی به‌ڕێوه‌چوو. له‌ به‌شی یه‌که‌می ئه‌م  دانیشتنه‌دا که‌ ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ به‌ڕێوه‌ی برد باسێکی نوێ له‌ زنجیره‌ باسه‌کانی "شێوازی تێفکرینی مه‌نتیقی" کرا. پوخته‌ی ئه‌م باسه‌ ئه‌وه‌ بوو: کاتێک وتاری نووسه‌رێک ده‌خوێنینه‌وه‌ یا گوێ بۆ قسه‌ی شرۆڤه‌کارێک ڕاده‌گرین ده‌بێ له‌ نووسراوه‌که‌ یا له‌ قسه‌کان سێ بابه‌ت هه‌ڵبهێنجین: یه‌که‌م، پرسه‌که‌ (مسأله‌) کامه‌یه‌؟ دووه‌م ئه‌نجامی باسه‌که‌ چییه‌؛ واته‌ نووسه‌ر یا قسه‌که‌ر چۆن وڵامی پرسه‌که‌‌ی داوه‌ته‌وه‌. سێیه‌م به‌ڵگاندن (استدلال) ی نووسه‌ر یا قسه‌که‌ر چییه‌؟  پرس بریتی یه‌ له‌ پرسیارێک یا جیاوازییه‌ک له‌ بیروبۆچوون‌دا که‌ بووه‌ته‌ هۆی باس‌وخواسه‌که‌. مه‌به‌ست یا ئه‌نجام بریتی‌یه‌ له‌ په‌یامێک که‌ نووسه‌ر ده‌یهه‌وێ به‌رده‌نگ قبووڵی بکا. به‌ڵگاندنیش کۆی ئه‌و ڕوون‌کردنه‌وانه‌ن پێمان ده‌ڵێن بۆ ده‌بێ ڕاست‌بوونی مه‌به‌ست یا ئه‌نجامێک قبووڵ بکه‌ین. بۆ نموونه‌ با وای دابنێین پوخته‌ی باسێک له‌م دێڕانه‌ی خواره‌وه‌دا کورت دده‌که‌ینه‌وه‌: " ئاژه‌ڵداریی ماشێنی ده‌بێ به‌ نایاسایی بکرێ. مێتۆدی زۆر سروشتی‌تر بۆ به‌رهه‌م هێنانی گۆشتی پێویست بۆ خه‌ڵک له‌گۆڕێ‌دایه‌" پرس و مه‌به‌ست و به‌ڵگاندن به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ لێک هه‌ڵداوێرین:

پرس: ئاژه‌ڵداریی ماشێنی باشتر وایه‌ به‌ یاسایی ڕابگه‌یێندرێ یا به‌ نایاسایی بکرێ؟

مه‌به‌ست: ئاژه‌ڵداریی ماشێنی ده‌بێ به‌ نایاسایی بکرێ.

به‌ڵگاندن: مێتۆدی زۆر سروشتی‌تر بۆ به‌رهه‌م هێنانی گۆشتی پێویست بۆ خه‌ڵک له‌گۆڕێ‌دایه.

به‌شی دووه‌می دانیشتنه‌که‌ ته‌رخان کرابوو به‌ باسی تووماس پیکێتی ئابووری‌زانی فه‌رانسه‌وی و کتێبه‌ به‌ناوبانگه‌که‌ی "سه‌رمایه‌ له‌ سه‌ده‌ی بیست‌ویه‌که‌م‌دا" و هه‌روه‌ها ئه‌و باسانه‌ی که‌ له‌ په‌راوێزی بڵاو بوونه‌وه‌ی ئه‌م کتێبه‌ له‌ ئاستی جیهان‌دا ورووژاندوویه‌.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در چهارشنبه بیست و دوم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 20:8 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 161، کۆڕی شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی


رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 11ی به‌فرانباری ساڵی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به ‌1ی ژانویه‌ی 2015 زایینی کۆری شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌لایه‌ن فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز)ه‌وه‌ به‌رێوه‌ چوو . سه‌ره‌تا شێعرێک له‌ لایه‌ن فارووق ره‌سوولی خوێندرایه‌وه‌. پاشان ئاسۆ حاجی ئوشنوویی پارچه‌ شێعرێکی خوێنده‌وه‌. دواتر شێعریک له‌ سه‌ر منداڵانی شیناوێ له‌ لایه‌ن حاجی قوباد زه‌رزا خوێندرایه‌وه‌. دواتر شێعرێک به‌ ناوی "رۆژێک پڕله‌به‌رامه‌" له‌ لایه‌ن رێبازه‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌. پاشان وتارێکی هه‌ستیار رۆسته‌می به‌ ناوی "ئاوانگارد یا مودێرنیزه‌ بوونی شێعر" خوێندرایه‌وه‌. له‌ کۆتایی دا ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ ئاڵقه‌یه‌کی تر له‌ زنجیره‌ باسی "شیوازه‌کانی شێعری نوێ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان"ی هێنا ئاراوه‌. سه‌رجه‌م بابه‌ته‌کان له‌ لایه‌ن به‌شداربووانه‌وه‌ باسیان له‌سه‌ر کرا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه نوزدهم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 23:53 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 160، کۆڕی چیرۆک

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 4ی به‌فرانباری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 25ی دێسامبری 2014ی زایینی مامه‌ند قادری کۆڕی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕێوه‌ برد.
هه‌روه‌ک له‌پێشدا راگه‌یاندرابوو، باسی ره‌وتی رۆمان له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هه‌تا ئێستا به‌گشتی و شه‌پۆلی زه‌ین (جریان سیال ذهن) به‌تایبه‌تی باس کرا. له‌م دانیشتنه‌دا ته‌واوی کات بۆ باس له‌ ره‌وتی رۆمان له‌سه‌ره‌تاوه‌ هه‌تا سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌م ته‌رخان‌ کرا. هه‌ر بۆیه‌ درێژه‌ی ئه‌م باسه‌ و شه‌پۆلی زه‌ین ماوه‌ بۆ دانیشتنی داهاتووی چیرۆک.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه نوزدهم بهمن ۱۳۹۳ ساعت 23:26 | |

دۆمینه‌

هێمن خالیدی

 

ته‌نیا شه‌وانه‌ ده‌چووم ، ساعه‌تی سێی شه‌و، بێ ئه‌وه‌ی که‌س بمبینێ ، ئه‌ویش هه‌موو شه‌وێ نا ، حه‌فته‌ی جارێک. هه‌رچه‌ن‌ ئه‌و که‌لاوه‌یه‌ی پشت قه‌برستان زۆر سارده ‌و زۆریش له‌وێ ده‌ترسم ، به‌ڵام عاده‌تم پێ گرتووه‌ ، ده‌رکه‌ی هه‌یه‌ ، قفڵیشم بۆ کڕیوه‌ ، ئه‌گه‌ که‌سێک پێی خۆش بێ ده‌توانێ ئه‌و کومێده‌ی له‌ به‌ر لا دیواره‌ خرابووه‌که‌م داناوه‌ وه‌لابه‌رێت و بچێته‌ ژوورێ .


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم دی ۱۳۹۳ ساعت 10:23 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 159، کۆڕی کوردناسی

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 27ی سەرماوەزی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 18ی دێسامبری 2014ی زایینی کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ لایه‌ن عه‌لی ته‌هاوه‌ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا سه‌ره‌تا لە‌ درێژه‌ی لێکۆڵینەوەکانی مێژووی زاره‌کی ناوچه‌ی شنۆ دا، موحسین جەڵدیانی باسی یەکەمی ئەمڕۆی تەرخان کرد بە مێژووی وێنەگەری لە ناوچە دا و وێنەکانی سێ دەیەی یەکەمی سەدەی هەتاوی نیشانی ئامادە بووان دا و باس و تێبینییان لەسەر ئاڵ و گۆڕ کرا. بەشی دووەم و کۆتایی کۆڕ تەرخان کرا بە خوێندنەوەی بەشێکی دیکەی "پێکهاتەی بەیتی کوردی" کە رەهبەر مەحموودزادە پێشکەشی کرد و باسی ڕێساکانی جوان‌کاری بەیتی کرد. ئەم ڕێسایانە لە زۆربەی حەوت شێوە پێک‌هاتەکەی بەیت دا وە بەر چاو دەکەون.

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم دی ۱۳۹۳ ساعت 9:56 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 158، کۆڕی ڕووناکبیری

ڕۆژی پێنچشه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 20ی سه‌رماوه‌زی 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 11ی دێسامبری 2014ی زایینی ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ کۆڕی ڕووناکبیری ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆی به‌ڕیوه‌برد. له‌م دانیشتنه‌دا باسی شێوازه‌کانی تێفکرینی مه‌نتیقی کرا. باسی سه‌ره‌کی ئه‌م دانیشتنه‌ بریتی بوو له‌ شی کردنه‌وه‌ی مێتۆدی هه‌وری (اسفنجی) و مێتۆدی هێڵه‌گ (غرباڵ) له‌ پێواژۆی تێفکرین‌دا. له‌ مێتۆدی هه‌وری ئه‌وه‌ی گرینگه‌ کۆ کردنه‌وه‌ی هه‌رچی زیادتری زانیاری به‌بێ هه‌ڵسه‌نگاندن و داوه‌ری کردن له‌سه‌ریانه‌. به‌ڵام له‌ مێتۆدی هێڵه‌گ‌دا زانیارییه‌کان شه‌ن‌وکه‌و ده‌کرێن و له‌ پاڵوێنه‌ی ڕه‌خنه‌کارییه‌وه‌ تێده‌په‌ڕن. ئه‌م باسه‌ وه‌کوو زنجیره‌باسێک له‌ دانیشتنه‌کانی داهاتوودا درێژه‌ی پێ ده‌درێ.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم دی ۱۳۹۳ ساعت 9:46 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 157، کۆڕی شێعرو ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی


رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 13ی سه‌رماوه‌ز ی ساڵی 1393 ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ربه ‌4 ی دسامبری2014 زایینی کۆری شێعروڕه‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی شنۆ له‌لایه‌ن فه‌تاح محه‌ممه‌دنیژاد(رێباز)ه‌وه‌ به‌رێوه‌ چوو . سه‌ره‌تا شێعری "نیشتمانی من" له‌ لایه‌ن شاروخ حه‌سه‌ن‌زاده‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌. پاشان غه‌زه‌لێک له‌ لایه‌ن به‌رێز یاسین ئیسماعیلی خوێندرایه‌وه‌. دواتر حاج قوباد زه‌رزا شێعریکی له‌ سه‌ر وه‌سفی ئه‌نجومه‌ن خوێنده‌وه‌. له‌ کۆتایی دا باسێکی دیکه‌ له‌ زنجیره‌ باسه‌کانی"شیوازه‌کانی شێعری نوێ له‌ کوردستان" له‌ لایه‌ن  ره‌هبه‌رمه‌حموودزاده‌وه‌ کرا‌ و‌ سه‌رجه‌م بابه‌ته‌کان له‌ لایه‌ن به‌شداربووانه‌وه‌ باسیان له‌سه‌ر کرا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در پنجشنبه بیست و پنجم دی ۱۳۹۳ ساعت 9:31 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 156، کۆڕی چیرۆک

 

 رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ 6ی سه‌رماوه‌زی ساڵی1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 27ی نۆڤامبری 2014ی زایینی کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌ لایه‌ن مامه‌ند قادری به‌ڕێوه‌ چوو.
ئه‌م کۆڕه‌ له‌ دوو به‌ش پێکهاتبوو. یه‌که‌م به‌ش خوێندنه‌وه‌ی چیرۆکی "دۆمینه‌" له‌ نووسین و پێش‌که‌ش کردنی هێمن خالدی بوو که‌ ئاماده‌بووان باسیان له‌سه‌ر کرد.
دووهه‌م به‌ش درێژه‌ی کارگای چیرۆکی عه‌باس مه‌عروفی که‌ ره‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ به‌شی "ده‌روونی که‌سایه‌تی " وه‌رگێڕابوو و پێش‌که‌شی ئاماده‌بووانی کرد و کۆتایی به‌م دانێشتنه‌ هێنا.

 هه‌ر لێره‌وه‌ هۆگرانی رۆمان و چیرۆک ئاگادار ده‌که‌ینه‌وه‌ که‌ دانیشتنی داهاتووی چیرۆک ته‌رخان کراوه‌ به‌ ره‌وتی رۆمان له‌ سه‌ره‌تاوه‌‌ هه‌تا ئێستا (به‌گوێره‌ی کات) به‌ گشتی و شه‌پۆلی زه‌ین (جریان سیال ذهن) به‌ تایبه‌تی .

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه سی ام آذر ۱۳۹۳ ساعت 16:0 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 155، کۆڕی کوردۆلۆژی

 

رۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 29ی خه‌زه‌ڵوه‌ری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 20ی نۆڤامبری 2014ی زایینی کۆڕی کوردناسیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا سه‌ره‌تا موحسین جه‌ڵدیانی له‌ درێژه‌ی مێژووی زاره‌کی ناوچه‌ی شنۆ، باسی مێژووی لێکۆڵینه‌وه‌ که‌وناراناسییه‌کانی پێوه‌ندیدار به‌ گردی دنخه‌ی هێناگۆڕێ و وت‌ووێژێکی له‌م باره‌یه‌دا خوێنده‌وه‌. له‌به‌شی دواتردا ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌ باسی حه‌وت جۆر به‌یتی کرد. ئه‌م به‌یتانه‌ بریتین له‌: به‌یت به‌ پێکهاته‌ی ته‌واوعه‌یاره‌وه‌، به‌یتی مه‌یله‌و ته‌واوعه‌یار، به‌یتی خوازه‌یی، به‌یتی مه‌نزوومه‌یی جۆری یه‌که‌م، به‌یتی مه‌نزوومه‌یی جۆری دووه‌م، به‌یتی شیوه‌حه‌یران و لاوک.

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در یکشنبه سی ام آذر ۱۳۹۳ ساعت 15:52 | |

رەهەند و دەرکەوتە فەلسەفییەکانی رەخنە لە دونیای "کوردیی" دا 

 

عادڵ قادری

کەماڵ و گەشەی مرۆیی پەیوەستە بەو نێزیکایەتییەی کە لەگەڵ رەخنە دا دەیکات. رەخنە لێرەدا وەکوو وزە و توانستێک مانا وەردەگرێت کە جمشتو بزووتنی کۆمەڵایەتی و هزری و شارستانیشی بەدواوەیە. لە هەر چرکەسات و دەمێکی مێژوویی دا کە گۆڕانێک هاتۆتە ئاراوە راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ سیما و بیچمی رەخنە رادەست و ئامادە بووە. رەخنە وەکوو واتا هەڵگری دوو پێناسەی سەرەکییە؛ رەخنە لەپلە و واتای یەکەم هەوڵێکە بۆ بژاردە کردن و هەڵاواردنی چاکە لە خراپە یان بە دەربڕینێکی‌تر جوێ کردنەوەی سێرە لە ناسێرە. لە ئاست و پلەی دووهەم، رەخنە کردەیەکە لەسەر بنەما و کرۆکی داوەری(بڕیار) و پرسیارکردن سازبووە.


درێژه‌ی بابه‌ت
ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه پانزدهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 8:20 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 154، کۆڕی ڕووناکبیری 

شانتال مووفه‌

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 22ی خه‌زه‌ڵوه‌ری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 13ی نۆڤامبری 2014ی زایینی کۆڕی ڕووناکبیری ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م کۆڕه‌دا وه‌رگێردراوی وتارێکی شانتال مووفه‌ به‌ناوی "بنه‌ماشکێنی، پراگماتیزم و سیاسه‌تی دێموکراسی" خوێندراوه‌ و قسه‌ی له‌سه‌ر کرا. ئه‌م وتاره‌ له‌لایه‌ن ڕه‌شید عوسمانیانه‌وه‌ له‌ زمانی ئینگلیسیه‌وه‌ وه‌رگێڕدرابوو. وتاره‌که‌ به‌م ڕستانه‌وه‌ ده‌ست پێ‌ده‌کا: "ڕوانگه‌کانی ژاک دریدا و ڕیچارد ڕۆرتی هه‌ڵگری باس‌وخواسێکی زۆرن. ئه‌وه‌ش له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ که‌ دریدا و ڕۆرتی له‌ به‌رهه‌مه‌کانیان‌دا زۆر به‌ توندی ه‌خنه‌ له‌ بنه‌ماکانی ئاوه‌زخوازانه‌ ده‌گرن. بۆیه‌ بنه‌ماشکێنیی دریدا و نوێ‌پراگماتیزمی ڕۆرتی به‌رده‌وام له‌ لایه‌ن فه‌یله‌سووفه‌ نه‌ریتییه‌کانه‌وه‌ وه‌کوو کارێکی بێ‌شوێندانان و و بێ‌بنه‌ما ڕه‌چاو کراوه‌."

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه پانزدهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 8:12 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 153، کۆڕی شێعرو ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی 


رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 15ی خه‌زه‌ڵوه‌ر ی ساڵی 1393 ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به ‌6ی نۆڤامبری 2014ی زایینی کۆری شێعر و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌لایه‌ن فه‌تاح محه‌ممه‌د نیژاد(رێباز)ه‌وه‌ به‌رێوه‌ چوو . سه‌ره‌تا شێعری "عرفان" له‌ لایه‌ن حاجی قوباد زه‌رزاوه‌ خوێندرایه‌وه‌. پاشان غه‌زه‌لێک له‌ لایه‌ن ئازاد بۆکانیه‌وه‌ خوێندرایه‌وه‌. دواتر قادرره‌سوڵ فات سێکورته‌ شێعر ی خوێندوه‌. له‌ کۆتایی دا وتاری "قوتابخانه‌ی هه‌ردی وئه‌زموونی شێعری" له‌ لایه‌ن عومه‌ر محه‌ممه‌دییه‌وه‌ خویندرایه‌وه‌ و‌ سه‌رجه‌م بابه‌ته‌کان له‌ لایه‌ن به‌شداربووانه‌وه‌ باسیان له‌سه‌ر کرا.

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه پانزدهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 7:45 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 152، کۆڕی چیرۆک  

 

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 8ی خه‌زه‌ڵوه‌ری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 30ی ئۆکتۆبری 2014ی زایینی،  کۆڕی چیرۆکی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا سه‌ره‌تا به‌شێک له‌ ده‌رسه‌کانی کارگه‌ی چیرۆکی عه‌باس مه‌عرووفی له‌ ژێر سه‌ردێڕی "مه‌نتیقی گێڕانه‌وه‌" خوێندراوه‌. دواتر وه‌رگێڕدراوی چیرۆکێکی فه‌ریبا وه‌فی به‌ ناوی "ژنێکی به‌مێرد"خوێندرایه‌وه‌ و پاشان وتارێکی ڕه‌خنه‌یی له‌سه‌ر ئه‌م چیرۆک له‌لایه‌ن ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌وه‌ خوێندراوه‌.

له‌ به‌شێک له‌ چیرۆکی وه‌فی‌دا وا هاتووه‌:"پیاوه‌که‌ یه‌خچاڵه‌که‌ی خاوێن کردبۆوه‌. زۆر باش‌تر له‌وی کردبووی.سه‌هۆڵه‌کانی ده‌رهێنابوو و خستبوونیه‌ ناو سینکه‌که‌. هه‌رچی له‌ناو یه‌خچاڵ‌دا بوو ده‌ری دابوو. که‌ره‌ وپه‌نیر و هێلکه‌ و چێشتی به‌رماوی دوو سێ ڕۆژ پێش. دوایێش له‌به‌‌ر یه‌خچاڵه‌که‌ دامه‌زرابوو و به‌ وردی خاوێنی کردبۆوه‌.چۆن ده‌یتوانی ئه‌وانه‌ به‌ ژنێکی بێ‌مێرد بڵێ. ئه‌و نه‌یده‌توانی له‌گه‌ڵ پیاویک ژیان بباته‌ سه‌ر که‌ ده‌ستی له‌سه‌ر هه‌ڵدێناوه‌. تاقه‌ ساتێکیش چییه‌ نه‌یده‌توانی. به‌ڵام ئه‌و پیاوه‌ فه‌رقی هه‌بوو له‌گه‌ڵ پیاوێک که‌ له‌به‌ر یه‌خچاڵه‌که‌ دامه‌زرابوو و ئه‌ئاوا خاوێنی کردبۆوه‌. وای خاوێن کردبۆوه‌ ده‌تگوت قه‌راره‌ وه‌ک هه‌وه‌ڵێ تازه‌ بێته‌وه‌."

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در شنبه پانزدهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 7:33 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 151، کۆڕی کوردۆلۆژی

رۆژی پێنج شەممە رێکەوتی 1ی خەزەڵوەری ۱۳۹۳ی هەتاوی بەرانبەر بە 23ی ئۆکتۆبری ۲۰۱۴ی زایینی ئەنجومەنی ئەدەبیی شنۆ کۆڕی حەفتانەی خۆی لە بەشی کوردناسی پێک هێنا. ئه‌م دانیشتنه‌ له‌لایه‌ن عه‌لی ته‌هاوه‌ به‌ڕێوه‌ چوو. سەرەتا و لە درێژەی باسی کۆڕەکانی پێشووی کوردناسی، مۆحسین جەڵدیانی بەشێکی دیکەی لە مێژووی زارەکیی ناوچەی شنۆ لە مەڕ بابەتی پەروەردە و شێوازی وە بەر خوێندن نانی منداڵانی سەردەمی 1305 بۆ 1325ی کۆچی هەتاوی و هەروەها چۆنیەتی وەرگرتنی مووچەی مامۆستاکانی سەردەم پێشکەش کرد کە گەلێک خاڵی گرنگ و جێ سەرنجی تێدا بوو، بۆ وێنە لە زۆربەی ساڵەکانی ئەو سەردەم دا مامۆستای قوتابخانەکان لەبۆ مووچەیان، بە جێی دراو شت‌ومه‌کیان پێ‌دراوە. مژاری دووەم کورتە وتارێکی شاروخ حەسەن‌زادە بوو لە ژێر ناوی "ئاوایی دیرۆکی سەردەرێ" و نووسەری وتار ویستوویەتی لە باری وشەناسییەوە تیشک بخاتە سەر شیمانەی هاوپێوەندی و هاوڕیشە بوونی دوو ناوی گوندی "سەردەرێ"ی شنۆ و "ساردووری" خونکاری بە ناوبانگی ئورارتوویی. ئەم لێک‌دانەوەیە هەم کەوتە ژێر سەرنجی ئامادەبووان و هەم کۆمەڵێک تێبینی و رەخنەشی ئاراستە کرا. بەشی سێیەم و کۆتایی بابەتەکانمان درێژەی خوێندنەوەی کتێبی "پێکهاتەی بەیتی کوردی" بوو کە رەهبەر مەحموودزادە بەشێکی دیکەی پێشکەش کرد و ئەندامانی ئەنجومەن ڕا و بۆچوونەکانی خۆیان هێنایە ڕوو.

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه چهاردهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 22:20 | |

ڕاپۆرتی کاری ئه‌نجومه‌ن 150، کۆڕی ڕووناکبیری 

ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه‌ ڕێکه‌وتی 24ی ڕه‌زبه‌ری 1393ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 16ی ئۆکتۆبری 2014ی زایینی کۆڕی ڕووناکبیریی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ له‌لایه‌ن ڕه‌هبه‌ر مه‌حموودزاده‌وه‌ به‌ڕێوه‌چوو. له‌م دانیشتنه‌دا وتارێکی خه‌سره‌و ناقد له‌ژێر سه‌ردێڕی "جیهانی تێفکرینی کارل ڕه‌یمۆند پۆپێر" خوێندرایه‌وه‌. نووسه‌ر له‌ سه‌ره‌تای وتاره‌که‌ی‌دا باسی دوو ڕووداو ده‌کا که‌ هه‌تا کۆتایی ژیانی پۆپێر شوێنی له‌سه‌ بۆچوونه‌کانی ئه‌م فه‌یله‌سووفه‌ دانا. له‌ بیست و یه‌کی مانگی مه‌ی 1919دا، ڕۆژ گیرا و زۆریه‌ک له‌ شاره‌زایانی بواری فیزیک له‌ کاتی ئه‌م ڕۆژگیرانه‌دا کۆ بوونه‌وه‌ هه‌تا بزانن له‌م ڕۆژگیرانه‌دا تیۆرییه‌که‌ی ئه‌نیشتاین پشت‌ڕاست ده‌بێته‌وه‌ یا هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌م تاقیکارییه‌ هه‌ر له‌جێدا نیشانده‌ری ئه‌وه‌ بوو تیۆرییه‌که‌ی ئه‌نیشتاین چ ڕاست با و چ هه‌ڵه‌، هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ هه‌ڵگر بوو. هه‌روه‌ها له‌ پازده‌ی ژووه‌نی 1919دا له‌ خۆپێشاندانی لاوانی کۆمۆنیست‌دا، توندوتیژی ساز بوو و بیست که‌س له‌ هاوڕێیانی پۆپێر کوژران. به‌راورد کردنی ئه‌و دوو ڕووداوه‌ ئه‌م پرسیاره‌ی له‌ زه‌ینی پۆپێر دا ساز کرد که‌ چ جیاوازییه‌کی بنه‌ڕه‌تی له‌ نێوان تیۆریی مارکسیزم و تیۆریی  ڕێژه‌یێتیی ئه‌نیشتاین‌دا هه‌یه‌ و هه‌ر ئه‌م پرسیاره‌ وای له‌ پۆپێر کرد تیۆریی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ هه‌ڵگرێتی گه‌ڵاڵه‌ بکا.

قسه‌ کردن له‌سه‌ربابه‌تی ئه‌م وتاره‌ هه‌تا کۆتاییی دانیشتنه‌که‌ی خایاند.

 

ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی شنۆ در جمعه چهاردهم آذر ۱۳۹۳ ساعت 21:43 | |